AW, NUNHLUI!
Tunah Bible sawi angin mihring dam hun chhung zatve dawn chu ka hmang dawn ta reng mai. Hetih rualin rualduh ṭhahnem takin mual min liamsan tawh a, ṭhangthar an rawn la pian belh zel bawk. Hmanlaia thil awmte kha tun hnua ṭhangtharte hriat loh tam tak a awm ta. Chutih rualin hmanlaia mite hmuh phak loh thil thar tam tak a awm ta bawk. Chungte anih avang chuan ṭhangtharte hriat atan, ‘chung hun lai chuan chutiangin a ni maw an lo awm ṭhin?’ an tihtheihna turin kan thiltih ṭhin dan tlemte ka'n thailang ve ang e.
1. Video (reel nei chi) en:
Pu Zavura fapa U Buangate hi Video Player (reel nei chi) nei hmasa an ni. Khatih hun lai khan ₹ 5-in Film pakhat kha kan en ṭhin. A tlangpuiin Pathianni chawhnu inkhawm hlanah te, banah te, zanah te kan en ṭhin. Thingfak hnihin kan en ṭhin bawk. Naupangho chu chhuatah kan ṭhu ṭhap ṭhin. Rim chi hrang hrang inchawhpawlh karah Film chu kan en zo ve mai zel. Enna tur nei ve lote chu pawnah an awm a, a en laiten an en peih loh hun a thlen a, an aiawha en an phal leh an vannei deuh a ni mai.
Pu Zavura fapa U Buangate hi Video Player (reel nei chi) nei hmasa an ni. Khatih hun lai khan ₹ 5-in Film pakhat kha kan en ṭhin. A tlangpuiin Pathianni chawhnu inkhawm hlanah te, banah te, zanah te kan en ṭhin. Thingfak hnihin kan en ṭhin bawk. Naupangho chu chhuatah kan ṭhu ṭhap ṭhin. Rim chi hrang hrang inchawhpawlh karah Film chu kan en zo ve mai zel. Enna tur nei ve lote chu pawnah an awm a, a en laiten an en peih loh hun a thlen a, an aiawha en an phal leh an vannei deuh a ni mai.
Video chu a fiah lo emaw a tan chut chut chuan pawisa note an thlep a, chu chuan a reel an hruttir a, a fiah ve mai ṭhin. (Hetih lai hian Primary nge Middle School ka kal tawh ka chiang tawh lo.) Vai Filmte, Kungfu lampang Film te kan en tlangpui.
2. Sipai Camp-a Television en:
Tuna Tourist Lodge hmunah hian AR Camp a awm ṭhin a. Pathianni chawhnu inkhawmbanah Generator a rik vut vut chuan kan tlang lengin Television an chhuah a ni tih hriain Gate Duty-te hnenah Television en kan dil ṭhin. Anni pawhin keini naupang chu min phalsak ve mai ṭin bawk. Vai Tarzan kha hmuhnawm ka ti khawp mai. Tin, Amitab Bachan te, Ajay Devgan te leh midangte channa a hmuhnawm kan ti thei hle. Tin, Sipaihoin Helipad chhak lam koah hian an bitum (Target) dahin Chan an kap ṭhin. Chan an kah zawhah an kahna hnuhmaa Silaimu awm kan zawng a, kan kherchhuak a. Chu chu Suan atan kan chhung ṭhin. Kawi chhungah kan thun a, Kawi chuan a rihphah nalh zel a ni.
3. Helicopter lokal:
Helicopter a lokal a ni tih hriat taka ral aṭanga a rawn kiu riai riai kan hriat tawh chuan engpawh ti ila, Helipad lam panin a biling a balangin hmanhmawh phelengin apui a nawiin kan tlanchho ṭhin a, Sipai Camp bulah kan ding tlar zui ṭhin. Helicopter lokal chu a chang chuan pahnih te a ni. A lian lokal chang leh a te lokal chang a awm bawk. A chang chuan ṭum lovin Sipaiho Ration tur a rawn thlak ṭhin. Tun hnu thleng pawhin tumahin Helicopter lokal hi chu hmuhnawm ena en lo pawh kan awmin ka hre lo.Tunlaia kawngchhia nen, Helicopter Service (Aizawl- Hnahlan) nei ila chu Hnahlan leh a chhehvel khuate hian kan chhawr ṭangkai ka ring tlat a ni.
2. Sipai Camp-a Television en:
Tuna Tourist Lodge hmunah hian AR Camp a awm ṭhin a. Pathianni chawhnu inkhawmbanah Generator a rik vut vut chuan kan tlang lengin Television an chhuah a ni tih hriain Gate Duty-te hnenah Television en kan dil ṭhin. Anni pawhin keini naupang chu min phalsak ve mai ṭin bawk. Vai Tarzan kha hmuhnawm ka ti khawp mai. Tin, Amitab Bachan te, Ajay Devgan te leh midangte channa a hmuhnawm kan ti thei hle. Tin, Sipaihoin Helipad chhak lam koah hian an bitum (Target) dahin Chan an kap ṭhin. Chan an kah zawhah an kahna hnuhmaa Silaimu awm kan zawng a, kan kherchhuak a. Chu chu Suan atan kan chhung ṭhin. Kawi chhungah kan thun a, Kawi chuan a rihphah nalh zel a ni.
3. Helicopter lokal:
Helicopter a lokal a ni tih hriat taka ral aṭanga a rawn kiu riai riai kan hriat tawh chuan engpawh ti ila, Helipad lam panin a biling a balangin hmanhmawh phelengin apui a nawiin kan tlanchho ṭhin a, Sipai Camp bulah kan ding tlar zui ṭhin. Helicopter lokal chu a chang chuan pahnih te a ni. A lian lokal chang leh a te lokal chang a awm bawk. A chang chuan ṭum lovin Sipaiho Ration tur a rawn thlak ṭhin. Tun hnu thleng pawhin tumahin Helicopter lokal hi chu hmuhnawm ena en lo pawh kan awmin ka hre lo.Tunlaia kawngchhia nen, Helicopter Service (Aizawl- Hnahlan) nei ila chu Hnahlan leh a chhehvel khuate hian kan chhawr ṭangkai ka ring tlat a ni.
High School ka kal hnu, Cl- VIII ka zir laiin ṭum khat chu English Class kan nei a. Zirtirtuin min zirtir malh malh laiin Helicopter ri a ni tih hai hauh loh tur chu a rawn ri ta! Kan phawklek nghal! Zirtirtu awmlai anih pawisa lovin ṭhenkhat chu Tukverhah an zuang chhuak nghal!
4. Dila kal leh Vur dawh:
Sangha Dila insuk, inbual leh tuichen kha a nuam ṭhin ngawt mai. Khang hunlaite kha chuan Pu Rokhama Sangha Dil kha ka insuk vena ṭhin a ni. A changin ka inbual pah a. Tuichen ka thiam loh avangin ka kuta ka innemkhalhna tawka thukah ka innem kal ve zut zut ṭhin. Ṭhenkhat chu ral lehlama thingkung aṭangin an dive thla bawrh bawrh ṭhin. Pu Immanuela-a Sangha Dilah pawh ka cheng tawh. Pu Vanramhluna Sangha Dilah chuan tlai thim thet thetah Vur tura buatsaih sa Tui hi plate-ah kan dah a, Vur kan dawh ṭhin. Zingkar khawvawt tak hnuaiah kan zu la leh a. Ṭhiante zinga Vur fawp lawrh lawrh kha chu intihtheihna tham a tling.
5. Tuikhura tuichawi/ Insuk/ Inbual:
"Ṭhangthar ṭhenkhatte hian kan in aṭanga kan tuikhurahte hian vawihnih (a zawnin) Balṭin 2 kawta tui chawi an peih ang em aw?' ka ti ṭhin. Pi Rovi Khurthlang (Khurchhak a kang ṭuma tuikang nghak an tam ṭumin) ami Balṭin 2-a kan in thlenga a zawna kawh chu hahthlak tham a ni. Chutiangin Huantui ami te, Khurpui ami te leh Tlangliam tuikhur ami te. Mahse, Exercise lak nan chuan ṭha tak a ni. Tlangliam tuikhur leh Pi Rovi tuikhura tui chu Sipaiho pawhin Sabengtung/ Sakawrin an chawi ve ṭhin. Pi Rovi Tuikhurah mai ni lo, Huantuiah te, Khurpuiah te pawh ka insuin ka inbual chang a awm ṭhin.
6. Inkawibah/ Inburchhevawm:
Hei hi a nuam thei khawp mai. Damveng Volleyball Court leh Pu Lalbela (L) In kawtah hian kan Inkawibah loh leh kan Inburchhevawm ṭhin. In-rubber zuan erawh chu hmeichhe tih turah kan dah deuh nain rubber vuantu atan mipa kan ṭang ṭhin. Heng lo pawh naupang infiamna tihṭhin kan nei nual.
7. Phaia kal leh Losul hmuah:
Buhseng dawnah Phaiah ke ngatin, phur em emin kan kal ṭhin. Kan phai hi Tawnnginah a awm a. Lui pahnih Tuilaklui leh Lungdawhlui-ten a karcheh. An Buhvuak faina pawl hmang chuan Bukte ka sa ṭhin. Lui kamah chuan Pingpih a tam thei hle. Chu chu hruaiah kan thil a, Ṭhi siam nan kan hmang ṭhin. Tin, lui luang laiah lung kan vawmkhawm a, Dilte kan siam a; kan cheng ṭhin. Bawng kan dawh ṭhin bawk. Chu kan Bawng dawhah chuan Kaikuang te, Chakai te, Nghavawk te leh a dangte a tla ṭhin. Kan ṭhenawmte Thlamah zanah kan leng ṭhin bawk. Kan han kuk raih raih a, a hriaten min lo chhawn a; a nuam kan ti em em ṭhin. Buh chu a nei deuhin Motor-in an phur a, a nei lo deuhin Sakawrin; tlema la nei loin Chhipin! Sawntlung aṭanga Phingphihlip lo chhuak man kha nuam kan ti hle ṭhin bawk. Phaia ka riah laiin ṭum khat chu Mini Hydel Project: Lailiphai awm laiin a hmunah ka kal tawh.
Lo leh Phaia kan chhungte feh kan hmuak ṭhin bawk.
"Anu, Apa, Lo haw thuai thuai,
Tlangah Ruahpui a sur e,
Sakhi lampeng rawn zawh la, rawn zangphar der der ang che.
Chhingmiti a ṭap e, Rolenga a ṭap e,
Ka mumang mang chu ni sela,
Ka zuk au ta ral ral tura!"
tih hla kan sa ṭhin. A thei chuan an phurte kan lochhawk ṭhin.
8. Natlui:
Huantui aṭanga hnar nei lui a ni. A hming put chhan nia an sawi chu heng laiah hian Nat a tam hle ṭhin a ni awm e. Hei hi Pu C Kapmawia (L) huanah a luang tlang. A huan neitute hian Insuk theihna tur an siam. Hetah hian vawili vel chu ka insu ve tawh a ni. Tunah hian insukna a la awm em ka hre lo.
9. Ball petpui:
Kum tawp lamah hian Ball petpui a awm ṭhin. A veng veng (Team ṭha leh Team ṭha lo zawk)-a inṭhenin Ball an pet ṭhin. Hetih hunlai hian Thingpui Dawr siamtute siam Toffee chu tui ka ti thei hle. Sawhchiar an siam tui hle ṭhin. Tin, Police lem an awm ṭhin. Chung chuan Police Uniform an ha a, an duh duh an man a, pawisain an chhungten an tlan ṭhin. He Ball petpuia Champion chu an lawmman Cup kha YMA Chhang rual naupanghovin khawlai kan fanpui ṭhin. Dekchi bel emaw lawmmanah an la ngei a. Entirnan: Mualveng A Team Pakhatna nise, Damveng A Team Pahnihna ni ta ang sela. Dekchi bel chu vuakrik pahin 'Tute nge Pakhatna?' tiin hruaitu a au a, naupangho chuan 'Mualveng A Team' tiin kan chhang ṭhin. 'Mualveng kan zam lo. Damveng an zam e!' kan ti ṭhin. Khawlai kan fan zawhah Team hruaitu a tu emaw berte inah kan lut a, thingpui thlum kan in ṭhin. Khang hunlai kha a nuam ṭhin ngawt mai. Khatiang hunah khan Veng dang kha a chak lo zawk nimahila, engang pawhin au mahse, intibuai an awm ngai lo!
10. Kangṭhelh:
Ṭum khat chu Ringaihna tlangchhip khi a bul vela ram lam a kang a lawm mawle. Kan Class kal laiin min rawn pun a. School naupangho chuan Uniform nen kan han ṭhelhmit thei hlauh. Ṭum khat chu ka naupan zual laiin heng laiah hian Gospel Camping-a lut naupangten Bethel kan nei a. Kan zinga mi pakhat chuan, ‘Aw Lalpa, kum sang tam tak ka lo vah bosan tawh che a!’ atih ni!
11. Pu H Lalkhuma School-a ka kal lai tlem:
Kan Sport a, Football an pet laiin Headmaster Pu H Lalkhuma vek chuan, 'Delh o, delh o! Pet rawh! Um rawh! Man rawh!' tiin Mike-in inkhel mekte a lo au phur ṭhin.
12. Tuichhunchhuaha tui chawi:
Field ko, Salvation Army Biak In lamah khuan Tuichhunchhuah a awm ṭhin. Tui pump-na a awm a, chuta ṭang chuan tui kan pump chhuak ṭhin. Tunah erawh Bawlhhlawh paihnan hman anih hnuah leia chhilh a ni a, a hmunhma vel pawh a hriat ta loh!
13. Bean ngul tur put:
Kawn dai hi Bean ngul tur ka putna hmun a ni. Ka dawihzep si a, ka kal hla ngam lo. Vawihuih hrui a tam.
14. PWD I.B (Inspection Bangla):
I.B khi ka naupan lai chuan hrang turah zu ruat tlat a! Keimah phei chuan ka kal ngam lo hrim hrim! Ka naupan laiin vawi hnih chu kan chhungte kan riahpui tawh.
15. A dangte:
(i) Minister apiang lokal Community Hall-ah School naupangho leh mipuiin kan hmuak ṭhin. Kan au rual ṭhin a. Hruaituin, ‘E nge kan duh?’ a ti a, mipuiin, ‘Kawngpui ṭha leh Electrict eng’ tiin kan au rual ṭhin. Khatih hunlai te kha chuan tun anga Kawngpui ṭha leh Electrict hnianghnar zawk nei hek lo le, tuna ṭhangtharte hian khatia kan au rah kha an rawn seng ta a ni.
(ii) Tunhma chuan Damdawiin (PHC) chu tuna a awmna thlang deuhah hian a awm a. Tah chuan OPD-ah ka entir ve zauh zauh. Khulai khu mi tamtakte mual liamna anih rualin mi ṭhahnemtakte khaweng hmuh ṭanna hmun a ni.
(iii) World Cup a thlen hi chuan Television nei la tam loh lai anih avangin Television neite inah an Television en kan dil ṭhin. An phal chuan vannei tak kan ni. ‘Tumah vawih phal a ni lo’ tih erawh kan hriat a ṭha. Black and White kha hmuhnawm ti deuhin kan en ṭhin.
4. Dila kal leh Vur dawh:
Sangha Dila insuk, inbual leh tuichen kha a nuam ṭhin ngawt mai. Khang hunlaite kha chuan Pu Rokhama Sangha Dil kha ka insuk vena ṭhin a ni. A changin ka inbual pah a. Tuichen ka thiam loh avangin ka kuta ka innemkhalhna tawka thukah ka innem kal ve zut zut ṭhin. Ṭhenkhat chu ral lehlama thingkung aṭangin an dive thla bawrh bawrh ṭhin. Pu Immanuela-a Sangha Dilah pawh ka cheng tawh. Pu Vanramhluna Sangha Dilah chuan tlai thim thet thetah Vur tura buatsaih sa Tui hi plate-ah kan dah a, Vur kan dawh ṭhin. Zingkar khawvawt tak hnuaiah kan zu la leh a. Ṭhiante zinga Vur fawp lawrh lawrh kha chu intihtheihna tham a tling.
5. Tuikhura tuichawi/ Insuk/ Inbual:
"Ṭhangthar ṭhenkhatte hian kan in aṭanga kan tuikhurahte hian vawihnih (a zawnin) Balṭin 2 kawta tui chawi an peih ang em aw?' ka ti ṭhin. Pi Rovi Khurthlang (Khurchhak a kang ṭuma tuikang nghak an tam ṭumin) ami Balṭin 2-a kan in thlenga a zawna kawh chu hahthlak tham a ni. Chutiangin Huantui ami te, Khurpui ami te leh Tlangliam tuikhur ami te. Mahse, Exercise lak nan chuan ṭha tak a ni. Tlangliam tuikhur leh Pi Rovi tuikhura tui chu Sipaiho pawhin Sabengtung/ Sakawrin an chawi ve ṭhin. Pi Rovi Tuikhurah mai ni lo, Huantuiah te, Khurpuiah te pawh ka insuin ka inbual chang a awm ṭhin.
6. Inkawibah/ Inburchhevawm:
Hei hi a nuam thei khawp mai. Damveng Volleyball Court leh Pu Lalbela (L) In kawtah hian kan Inkawibah loh leh kan Inburchhevawm ṭhin. In-rubber zuan erawh chu hmeichhe tih turah kan dah deuh nain rubber vuantu atan mipa kan ṭang ṭhin. Heng lo pawh naupang infiamna tihṭhin kan nei nual.
7. Phaia kal leh Losul hmuah:
Buhseng dawnah Phaiah ke ngatin, phur em emin kan kal ṭhin. Kan phai hi Tawnnginah a awm a. Lui pahnih Tuilaklui leh Lungdawhlui-ten a karcheh. An Buhvuak faina pawl hmang chuan Bukte ka sa ṭhin. Lui kamah chuan Pingpih a tam thei hle. Chu chu hruaiah kan thil a, Ṭhi siam nan kan hmang ṭhin. Tin, lui luang laiah lung kan vawmkhawm a, Dilte kan siam a; kan cheng ṭhin. Bawng kan dawh ṭhin bawk. Chu kan Bawng dawhah chuan Kaikuang te, Chakai te, Nghavawk te leh a dangte a tla ṭhin. Kan ṭhenawmte Thlamah zanah kan leng ṭhin bawk. Kan han kuk raih raih a, a hriaten min lo chhawn a; a nuam kan ti em em ṭhin. Buh chu a nei deuhin Motor-in an phur a, a nei lo deuhin Sakawrin; tlema la nei loin Chhipin! Sawntlung aṭanga Phingphihlip lo chhuak man kha nuam kan ti hle ṭhin bawk. Phaia ka riah laiin ṭum khat chu Mini Hydel Project: Lailiphai awm laiin a hmunah ka kal tawh.
Lo leh Phaia kan chhungte feh kan hmuak ṭhin bawk.
"Anu, Apa, Lo haw thuai thuai,
Tlangah Ruahpui a sur e,
Sakhi lampeng rawn zawh la, rawn zangphar der der ang che.
Chhingmiti a ṭap e, Rolenga a ṭap e,
Ka mumang mang chu ni sela,
Ka zuk au ta ral ral tura!"
tih hla kan sa ṭhin. A thei chuan an phurte kan lochhawk ṭhin.
8. Natlui:
Huantui aṭanga hnar nei lui a ni. A hming put chhan nia an sawi chu heng laiah hian Nat a tam hle ṭhin a ni awm e. Hei hi Pu C Kapmawia (L) huanah a luang tlang. A huan neitute hian Insuk theihna tur an siam. Hetah hian vawili vel chu ka insu ve tawh a ni. Tunah hian insukna a la awm em ka hre lo.
9. Ball petpui:
Kum tawp lamah hian Ball petpui a awm ṭhin. A veng veng (Team ṭha leh Team ṭha lo zawk)-a inṭhenin Ball an pet ṭhin. Hetih hunlai hian Thingpui Dawr siamtute siam Toffee chu tui ka ti thei hle. Sawhchiar an siam tui hle ṭhin. Tin, Police lem an awm ṭhin. Chung chuan Police Uniform an ha a, an duh duh an man a, pawisain an chhungten an tlan ṭhin. He Ball petpuia Champion chu an lawmman Cup kha YMA Chhang rual naupanghovin khawlai kan fanpui ṭhin. Dekchi bel emaw lawmmanah an la ngei a. Entirnan: Mualveng A Team Pakhatna nise, Damveng A Team Pahnihna ni ta ang sela. Dekchi bel chu vuakrik pahin 'Tute nge Pakhatna?' tiin hruaitu a au a, naupangho chuan 'Mualveng A Team' tiin kan chhang ṭhin. 'Mualveng kan zam lo. Damveng an zam e!' kan ti ṭhin. Khawlai kan fan zawhah Team hruaitu a tu emaw berte inah kan lut a, thingpui thlum kan in ṭhin. Khang hunlai kha a nuam ṭhin ngawt mai. Khatiang hunah khan Veng dang kha a chak lo zawk nimahila, engang pawhin au mahse, intibuai an awm ngai lo!
10. Kangṭhelh:
Ṭum khat chu Ringaihna tlangchhip khi a bul vela ram lam a kang a lawm mawle. Kan Class kal laiin min rawn pun a. School naupangho chuan Uniform nen kan han ṭhelhmit thei hlauh. Ṭum khat chu ka naupan zual laiin heng laiah hian Gospel Camping-a lut naupangten Bethel kan nei a. Kan zinga mi pakhat chuan, ‘Aw Lalpa, kum sang tam tak ka lo vah bosan tawh che a!’ atih ni!
11. Pu H Lalkhuma School-a ka kal lai tlem:
Kan Sport a, Football an pet laiin Headmaster Pu H Lalkhuma vek chuan, 'Delh o, delh o! Pet rawh! Um rawh! Man rawh!' tiin Mike-in inkhel mekte a lo au phur ṭhin.
12. Tuichhunchhuaha tui chawi:
Field ko, Salvation Army Biak In lamah khuan Tuichhunchhuah a awm ṭhin. Tui pump-na a awm a, chuta ṭang chuan tui kan pump chhuak ṭhin. Tunah erawh Bawlhhlawh paihnan hman anih hnuah leia chhilh a ni a, a hmunhma vel pawh a hriat ta loh!
13. Bean ngul tur put:
Kawn dai hi Bean ngul tur ka putna hmun a ni. Ka dawihzep si a, ka kal hla ngam lo. Vawihuih hrui a tam.
14. PWD I.B (Inspection Bangla):
I.B khi ka naupan lai chuan hrang turah zu ruat tlat a! Keimah phei chuan ka kal ngam lo hrim hrim! Ka naupan laiin vawi hnih chu kan chhungte kan riahpui tawh.
15. A dangte:
(i) Minister apiang lokal Community Hall-ah School naupangho leh mipuiin kan hmuak ṭhin. Kan au rual ṭhin a. Hruaituin, ‘E nge kan duh?’ a ti a, mipuiin, ‘Kawngpui ṭha leh Electrict eng’ tiin kan au rual ṭhin. Khatih hunlai te kha chuan tun anga Kawngpui ṭha leh Electrict hnianghnar zawk nei hek lo le, tuna ṭhangtharte hian khatia kan au rah kha an rawn seng ta a ni.
(ii) Tunhma chuan Damdawiin (PHC) chu tuna a awmna thlang deuhah hian a awm a. Tah chuan OPD-ah ka entir ve zauh zauh. Khulai khu mi tamtakte mual liamna anih rualin mi ṭhahnemtakte khaweng hmuh ṭanna hmun a ni.
(iii) World Cup a thlen hi chuan Television nei la tam loh lai anih avangin Television neite inah an Television en kan dil ṭhin. An phal chuan vannei tak kan ni. ‘Tumah vawih phal a ni lo’ tih erawh kan hriat a ṭha. Black and White kha hmuhnawm ti deuhin kan en ṭhin.

0 Comments:
Post a Comment