Changkha
Changkha, a sap hming Ampalaya hian Mizo Thlai zingah chuan a hming a pu zo ber awm e. Kha mahse a ngaina tan chuan a tui hle. Thildang zawng aiin a hriselna leh mihringte tana a ṭhatna te, naupai lai tana a ṭhatna te hi a hlu lai ber chu a ni awm e. Hriselna kawnga a tangkaina leh a hlutna hi a sangin chawhmehah siam hmaih phal chi a ni lo!
Changkha hi a rah upa lam tawh aiin a rah sen lai hian a tui bik.
Nitin kan ei thei lo a nih pawhin kar khatah vawi hnih vawi thum vel tal ei thei ila duhthusam a ni. Thisen dawta thil thlum (Glucose) chiahzawptu a ni. WHO-in a tarlandanah chuan Khawvel mihring chengte zingah hian 382 million velin zunthlum an vei niin an tarlang. Changkha hian zunthlum natna hi a thunun thei tih an sawi.
CHANGKHA
A ṭangkainate:
1. Taksaa thauchhia (Cholesterol) a paih. Changkha hian taksa vung leh heng thauchhia kan tih ang chite hi a tinep thei.
2. Zunthlum tan a ṭha.
3. Lung (Heart) tan a ṭha.
4. Taksa lan dan leh pangti a timawi. Sam tan Vitamin a ni. Changkha hian min tihmelṭha. Min lanmawitirtu vitamin A leh C a nei ṭhain Antioxidants pawh a pai hnem a, taksa bawl leh arngengte pawh a tidam thei a ni.
5. Zu in vanga Lu nâ a chhawk thei.
6. Thin (Liver) tan a ṭha bawk. Zu in hnem avanga a tuka luna kan tih ang chi leh luhai pawh a tidam thei. Hei bakah hian thin chak lo, zuin mi tan a ṭha.
7. Weight loss-na hmanraw pakhat a ni. Changkha-ah hian Calorie a tlem a, Fat leh Carbohydrates pawh a pai tlem avangin Changkha kan ei hian ril a tam har. Rihna tihhniamna hmanraw ṭha tak a ni.
8. Hman aṭangin Changkha hi ram hmul damdawiah an lo hmang fo tawh ṭhin. Pum na, khawsik, awmna benvawn leh vun natna angahte hian an lo hmang nasa hle tawh a ni. Chu bakah, na chhawkna leh nau neih awlsam nan te, natna dang dangah te an lo hmang fo tawh bawk.
Zing thawh veleh thil dang ei/in hma hauhva in tur a ni. Hetia i in chuan i thisen chhunga Glucose tam lutuk kha a lo tlem sawt sawt ang.
9. Natna do theih nan pawh a ṭha hle bawk.
10. Naupai tana a ṭhatna:
a) Folate tam tak a awm: Naupaite tan chuan Folate hi loh theih loh a mamawh a ni a, chu mineral chuan naute pum chhunga awm mek tan neural tube defect tia an sawi naute hriat rengna thazam chhe tur lakah a veng a ni.
b) Fiber tam tak a awm: Fiber tam tak a awm avangin naupai mekte chu hlimna leh lungawi hliah hliahna a thlen thei a ni. Rai lai a calorie thau chhe tamna ei chak hluah hlauh ang chi pawh a ti kiam bawk.
c) Pumpui a tidamin awm a ti nuam: Khawvel puma raipuar zawng zawngten ek khal, mawngza neuh neuh emaw mal leh kap vel engemaw riau (haemorrhoids) an tih chu an tuar vek a ni. Chu tiang buaina lakah chuan changkha a awm Fiber hian a ti ziaawm hle a ni.
d) Zunthlum tur a veng: Changkha a awm Charantin leh Polypeptide-P te hian naupai laia zunthlum natna lakah a veng.
e) Anti-oxidant a awm tam: Changkha a awm vitamin C hi Antioxidant chikhat an ni a, raipuarte chu bacteria hlauhawm lakah aven theih bakah mihring a ti chak bawk.
(Healthyfoods aṭanga an lehlin, khawi khawi emaw laiah a Source mumal loa lakchhawn tur a awm.)
Changkha hi a rah chauh a ei theih loh a, a hnah pawh ei theih a ni. A rah nen a hnah hi a tui dan a inang rengin ka hria.

0 Comments:
Post a Comment