Hnahlana zin thu

-Ngurthansangi Pa

Ni khat chu 'an sawi ṭhin Vanlalnghina Sailo Lalna khua Hnahlan hi ka mit ka men a, thil ka hmuh theih lai ngeiin ka han hmu teh ang' tiin Aizawl to Hnahlan Direct Sumo Service Ticket Cut turin Ticket lakna hmunpui- Sena Counter, Bazarpui bul, Lower Zarkawt lam panin ka chhuak a.


Ka hming hi Ramluahsanga a ni a, Rama emaw Sangs emaw tiin min ko ṭhin. Chawnpui veng, Aizawlah ka nu leh pate, ka unaute nen kan cheng. Mizoram University-ah Research Scholar ka nih avangin Hnahlana ka zin chuan nasa takin Research ka beihna kawngah min puih ka beisei.

Sena Counter ka thlen chuan a lo nghaktupa hnenah chuan naktip maia Hnahlana chho tur Sumo Service Ticket a awm leh awm loh ka zawt a. Ani chuan a awm thu leh khawilai Seat nge ka Cut dawn min zawh chuan Seat No- 1 na chu ka Cut a. Ka tihfel hnu chuan ka mamawhte leiin Bazarpuiah chuan ka kal kual a.

***

Hnahlan pana ka chhuahni chu a thleng ta reng mai. Sumo chuan min tlansan ka hlauh avangin a hma zana lo inringlawk tura kan kawtte Taxi ka biaksa hmangin Sena Counter chu ka pan a. Ka kalna tur Sumo rawn thlen hma chu ka lo nghak a. A rawn thlen chuan ka bungruate chu kan hlang a. Midang chuangte (Driver nen) chu 9 kan ni a, kan tawk khawp mai.

Ka bulah chuan Tleirawl hmai faiveng mai a ṭhu a. Driver nena an inbiakna aṭangin a hming chu 'Mary Lalnunfeli (Mary)' a niin ka hria. Ka hnung tlarah chuan Nu pakhat, Mary'n 'Ka ni' tia a koh leh rawlthar leh tlangval an ṭhu; a hnung berah chuan tleirawl pahnih leh tlangval pakhat an ṭhu bawk.

Ṭawngṭaina hmun thlen hma chu tumah kan ṭawng vak lo. Ṭawngṭaina hmun kan pelh chuan Driver leh Mary inbiakna aṭangin Mary chu an khua Hnahlana School chawlh hmang tura haw anih thu ka hre thei. Kei chuan, tlangvalte ka nih bawk avangin chutia tleirawl chhe lo deuh mai ka ṭhutpui chu ṭhu fuh ka intiin chu kan ṭhutdun hun chu hman ṭangkai ka tum hle. A hming leh a nu leh pa te, a School kalna chanchin te ka zawt a. Ani chuan ṭha taka min chhangin ka hming te, e nge Hnahlanah chuan ka tih dawn tihte, tute nge kan chhungte min zawt ve a. Ka hrilh hnu chuan heti hian a ti ta reuh a lawm mawle:

"U Ramte, kan khua Hnahlana i rawn zin hi i tifuh khawpin ka hria, ka lawm khawp mai. Hnahlan khua hi Mizorama khaw lar tak a ni ve a. Zinkawng tihtawi nan kan khaw chanchin ka sawi ang a, i duhna laiah i lo pawtchat mai dawn nia!" Kei chuan chu Tleirawl thusawi chu ka pawm a ni tih lantir nan ka lu ka lo bu nghat a.

"Tluang taka kan tlan anih a, kawng laka min tibuaitu kan tawkte anih loh chuan thim hmain Hnahlan chu kan thleng ang. Kan khua thleng tur hian khaw 12 vel kan tlan tlang a ngai.

"Hnahlan khua hi a hming put chhan chu a lo awm hmasate hi Hnahkalho an ni a. Vanhnuailiana Sailo fapa Doṭhiauahoin Hnahlan hmunah khian inbengbelna turin ram an sat a, an awmzui a. Chuta ṭang chuan 'Hnahkalho kan lan e' tiin Hnahlan tih hi a khaw hming hian a pu zui ta a ni. Sahtirh anih aṭanga tun thleng hian Lal 4 a hrawn hman a. Saiṭhuama Sailo, Murlen leh Hnahlan Lal fapa Upa ber dawttu Vanlalnghina Sailo chu Lal hnuhnung ber niin a nupui Lalbiakliani Pautu pawh Lalnu hnuhnung ber a ni.

"Hnahlan khaw chhehvelah hian heng: Lungphunlian te, Tualcheng te, Khuangphah te, North East Diltlang te leh Murlen khua te a awm. Mizoram buai laia Khawkhawmna hmun (Grouping Centre) a ni. Hnahlan khua hi tunah hian YMA-ah Branch pahnih: Chhimveng Branch YMA leh Hmarveng Branch YMA-ahte inṭhen a ni. In 700 chuang khuaah kan inchhal. Assam Rifles Company khat an awm.

"Kan Chawbel ber chu Mizoram Leilet/Phai zau ber dawttu Lailiphai a ni. Tunah khian Leilet neia ei zawng khi a In tam zawk kan ni. Tlangram lo neia eizawng pawh an awm. Keini pawhin Phai kan nei ve. Kan khuaah chuan Kawlphetha hmanga kan khua leh khaw ṭhenawmte tihenna 32 Kv Sub- Station a awm. Damdawiin pawh kan khua mai bakah khaw ṭhenawmte tan Primary Health Centre (PHC) awmin Medical Doctor pakhatin a ṭhutchilh. Ran Doctor pakhat awmin AH& Vety Dept. hian Complex an nei.

"I ngaithla ning tawh em?" min ti zauh a. Kei chuan ka la ngaihthlak nin loh thuin ka chhang a. "Anih, ka sawi chhunzawm dawn a nia?" tiin a sawi leh ṭan ta a.

"Kan khua kan thlen huna thil hre lo lutuk a i awm loh nan ka ti a ni. Kan khuaah chuan Veng paruk- Tlangnuam te, Damveng te, Ramthar te, Mualveng te, Vengthlang te leh khua kan luh ṭanna tur Darnam veng te a awm. Veng thar la ni mai tur, Assam Rifles awmna leh Hnahlan Grape Growers and Proccesing Society Winery awmna hmun: Saron Veng a awm bawk. Amaherawhchu, Tlangnuam Vengah an bet hrih. Mahse, he veng hi ṭhiat chuang lovin tunah hian Section angin kalpui mek a ni. Tuikhur hi hmun 4-ah a awm bawk."

A thusawi lai chu midangho pawh chuan an ngaithla kar a. Kei chuan a hmalam chunglam Darthlalanga a hmel lo lang chu ka en leh ṭhin a. Min rawn hmuh ve chuan a zah ka ka hlauh avangin ka hawi sawn daih zel a. A heh mawlh kha! A khat tawkin Dildar a hmawm zauh ṭhin a.

Rei vaklo-ah Seling khua kan thleng a. Hotel-ah Tukṭhuan kan ei zawh chuan a ṭhenin Bazara theite kan lei a, a ṭhenin thlaihnah. Tichuan, kan tlan chhunzawm leh a. "Midang hi in va ngawi thei ve?" ka tih chuan, Mary'n 'Ka ni' tia a koh nu chuan, "In thusawi kan ngaithla a lawm!" a ti a.

"Ka'n chhunzawm ang e. I chhungte bula i thlen peih loh pawhin Tlangnuamah Tourist Lodge a awm a. A awmna hmun chu boruak thianghlim dawn nan a ṭha viau ang. Tourist Lodge aṭangin khawchhung lam han thlir la, khawthleng nawm zia tur i suangtuah thiam mai ang. I hmaa Field niawm tak i hmuh kha hmanah chuan Sanghadil a ni ṭhin. Khatah khan tun thlengin kumtin Ball pet (Tournaments) a awm ṭhin.

"Biak In ni awm tak, Kross intarna i hmu nual ang. Kohhran hi a awm ve nial a. Mahse, hei hian lungrual lohna min thlen lem lo."

Saitual khua kan thleng ta. Zunram thiar duh an inthiar a. Kei chu ka inthiar ve lo. An loluha titi kan ṭan leh chuan tihian ka lo zawt a: "Rabung hian an khaw ramah Vana Pa (Thangzachhinga) hi a thlan an awm tir a. Hnahlanin Vana Pa thlan hi in khaw ramah in awmtir bawk a. Hemi thu hi min hrilh chiang thei em?"

"Thei tehreng mai. Rabung khawho chuan Vana Pa thlan hmun awmna hi kan khua min chuh alawm! Finfiahna chi hrang hrang bakah a thlahten an pu Vana Pa hi Hnahlan ramchhung, Tuiṭhoh lui kamah ngei a thlan a awm a ni tih an nemnghehna hian a tichiang hle. Kumin kumtir lam pawh khan Vana Pa thlahte chuan an pu Vana Pa (Thangzachhinga) hriatrengna lung chu Tuiṭhoh lui kamah, Hnahlan Branch YMA ṭawiawmnain an phun nghe nghe kha!" a ti a.

"Engtiang pawhin Rabung chuan Vana Pa hi an ram, Zawlnghakah thihtirin a lungphun a awm ti mahse, a Memorial Park-te siam engang mahse, kei leh ka chhungte zawngin Hnahlan ram, Tuiṭhoh lui kamah Vana Pa hi a thi a, a thlanlung pawh a awm ngei a ni kan ti reng ang!" a ti a.

Thu a sawi karlakah chuan chuanpuite chuan engemaw an sawi a. Chu chu kan ngaihthlak zawh hnu chuan Khawzawl khua kan lut a. Mary hnenah chuan, "Sawi chhunzawm leh tawh la?" ka tih chuan, "YMA ni lo pawl dang chu: Mizo Hmeichhe Insuihkhawm Pawl (MHIP) hi Branch pahnih: North Branch leh South Branch a awm a. Mizo Upa Pawl (MUP) leh Hnahlan khua Zirlai Insuihkhawm Pawl (Hnahlan Students' Union) te hi a langsar zualte a ni." a ti a.

"A ngaihnawm hle mai. In khua chu khaw nuam tak anih dawn chu." ka ti a.

"I cham chhungin mamawh leh hriat duh i neih chuan mi i hmuh kha zawt hreh reng reng suh ang che." a ti a. Kei chuan a Phone No ka dil a, min pe a. Ka Phone No chu ka pe ve a. "Zanah ka rawn be dawn che a nia. I lo induh vaih?" ka ti a. Ani chu a nui sak a. "E, min biak duhte chuan min rawn be dawn nia. Mahse, ka mut hma ka ring. Vawiin hi Motor ka chuang chau ang." a ti a.

"Awle, tehreng mai! Thil tam tak hresain ka kal dawn a ni a, ka lawm khawp mai." ka ti a. "Ti teh, midang hian zai an ngaithla duh ang e!" tih pahin RKS ZOTE Sumo Driver Siampuia hnenah chuan, "Puia, Bluetooth Player i nei em?" ka ti a. A neih thu a sawi chuan ka Phone-a Hmar hla Christina Shakum hla sak 'Chungsawrthlapui' chu ka Play a. Thil dang vak sawi lovin ka Phone ami hla ka Play zawhah Mary Phone ami hla kan Play leh a. Tichuan, Champhai chu 2 p.m velah kan thleng a. Tuman chawlh khawmuan kan duh hran loh avangin kan chhuak leh nghal a.

"Thil pakhat, Hnahlanah chuan Mizoram Rural Bank a awm a. Branch Manager-in a ṭhutchilh. Hnahlan leh a chhehvel tan ṭangkai tak a ni. Pawisa i tlakchham hlauh chuan pawisa i lachhuak thei ang!" a ti zauh a. "I la hriat belh duh takin, Supply Godown a awm bawk. Retailer hi 4 an awm. Ṭhenawm khuaten Hnahlan Supply Godown-a Buhfai an rawn la ṭhin." a ti a. Tunhma chuan Administrative Officer (AO) a awm ṭhin bawk. Tin, Soil and Water Conservation Dept a awm ṭhin tawh bawk." a ti a.

Zote khaw thlen hma Phaia kan tlan lai chuan boruak a nuamin thaw a veng sawng sawng a. Mary chuan a Ear- Phone-in eng hla emaw ni hi a ngaithla a. Keita pek chuan nek zeuh pahin, "Eng hla nge a? Ear- Phone khing lehlam khan ka ngaihthlak ve i remtih chuan ka lo ngaithla ve?" ka ti a. Ani chu a nui seih a. A Ear-Phone chu a beng lehlam ami chu a phawi a, ka bengah chuan a rawn vuah a. Ka'n ngaihthlak chuan Daduhi (Lalrindiki Khiangte) hla sak alo ni a.

Dik tak a sawi chuan Daduhi (Lalrindiki Khiangte) hla sak hi chu zin kawnga ngaihthlak a inrem riau alawm! A ngaihthlak pah chuan a hmui chu a phun a. Kei chuan, "A riin zai la? Ka lo record ang a?!" fiamthuin ka ti a. Ani chu a nui seih a. "Ka aw a nalh lo lutuk. Ka zai thiam lo!" a ti a.

Tuiṭhoh kan thleng ta. Khaw ṭhenkhat inkara Lei awm,  Fur lothlen apianga a chim hlauhawm ṭhin leh chim tate ang lo takin RCC-in Lei alo indawh duai a. Mary chuan, "Indopui awm thutah India Sipaite Lirthei eng chi pawha an kalkai theihna tur leh Helicopter pawh ṭum thei tura siam niin an sawi!" tiin min hrilh.

Tuiṭhoh aṭang chuan Vana Pa Lungphun awmna Kawng chu alo peng ruah mai a. Tuiṭhoh Lei bulah chuan Vana Pa hminga Ṭhianhoin Waiting Shed an sak a awm a. Midang pawhin Waiting Shed an sak a awm bawk.

Tualcheng peng kan thlen chuan zun ram thiarin kan chawl zawk a. Helai hmunah hian Mary sawi dan hmangin Hnahlana Ṭhianho pakhat chuan an sum leh pai neih ang ang thawhkhawmin an ṭhianho hmingchherna turin Waiting Shed an sa alo ni a! Waiting Shed chhungah chuan a bangah Granite-in an ṭhianho hming chu a intar a. Chuta inziak aṭang chuan Freebooters Club: Hnahlan an ni tih ka hre thei. Ka zawh ngai lovin Mary ni chuan, 'An ṭhianhoin khawi aṭang mahin ṭanpuina an dawng lo. Nikum chhung khan an sa a. Tha leh sum an seng ve nialin ka hria!' a ti a.

Tluang takin ni tlak hmain Hnahlan khaw lan uarh theihna kan thleng ta. Nakin deuhah chuan kan lut a. A tuka Hnahlan khawchhung fan tumna rilru puin ka Sumo chuanpuite chu ka vailiam a.

Ka thlen zan chuan leng loin ka thlenna in neitu nen kan titi a. Ani chuan Mary min hrilh bak min hrilh nual a. Kei chuan kan kalkawnga Champhai leh Hnahlan khaw inkar kawngpui sira Thirban leh Hrui inzam chu e nge anih ka zawh chuan, Jio Fibre anih thu leh Internet Signal chak ṭha zawk an neih theih nana hmalakna anih thu a sawi a. Ani chuan Hnahlanah Airtel leh Jio Mobile Signal chiah a hman tlak thu leh Jio Mobile Signal hi a chhiat changin kar khat dawn a daih ṭhin thu leh a ṭhat changa a chak zia thute, Airtel Mobile Signal a awm chuan nasa taka mipui mamawhna a phuhruk thute a sawi. Khawi emaw laiah Vodaphone pawh a hman theih thu leh Airtel leh Jio Mobile Signal a ṭhat loh changa khawchhung khawiemawlaia Airtel hman theiha a awm ṭhin thu a sawi bawk.

Ka thlennate chuan Tleirawl pakhat, hmai faiveng mai an nei a. A chhungten an kohdan aṭangin 'E.P-i' a ni tih ka hria. Ani chuan a Room min kian a. Mutbu fai leh thianghlim, rimtui tak mai min kian a. A lakah ka lawm hle mai. Ka biak velna aṭangin Govt. Hnahlan High School-a Class- X zirlai a ni tih ka hria.

A tuka ka tho chu zingah dan pangngai angin Exercise lain ka Walk a. Kawngpui dungah ka kal a. Saron Veng, Winery awmna, Assam Rifles Company khat awmna thlengin ka kal a. Hnahlan chu a boruak a thiang hle. Tukṭhuan eihma chuan Hnahlan Lal Mual an tihah ka kal a. Lal thlahte inahte ka leng a. An chanchinte ka zawt bawk. Lal fapa naupang ber chuan an inpui alo nghak a. Ani chuan a pa chanchin chu minlo hrilh a. Thingpuite ka inzawh chuan ka chhuahsan leh ta a ni.

Chhun lamah Hnahlan Higher Secondary School-a thawk, College-a ka Senior ni ṭhin Pu Chawnglianmawia nen kan inkawm a. Hnahlana Sawrkar Department hrang hrang awmte an hotute min hmuhpui a. Winery min enpui. Assam Rifles hotute nen min inkawmpui bawk. Thesis buaipui ka nei ka tih tawh ang khan ka Thesis chu 'Develoment, Outsourcing Agriculture and Various Cultivation in Natural Sources Based' tih a ni. Hemiah hian Grape Winery awm te, a mipuiin Phailo an nei te, a mipuiin huan siama thil chi hrang hrang an chingte chuan nasa takin min pui a ni. Hengah hian Tv F Laltlankima, Teacher, Govt. Hnahlan High School leh Hnahlan Grape Growers and Processing Society Secretary chuan Data lakkhawm lamah nasa takin min ṭanpui. Ani hian Hnahlan Winery-in an mamawhte leh an harsatnate min hrilh bawk. Ka chhungte ka hawn atan an Winery siamchhuah Isabella Um 2 min khiuriu nghe nghe. (Hnahlan ṭawngkam ka'n hawh zawk ang e!)

Hnahlan khuaah hian Thingtlang loneih chu la ti tam zawk mahse, eizawnna peng dang Sangha Dil neih te, Zawngṭah chin te, Serthlum leh Kiwi chin te, Sawhthing chin te leh Focus hmalakna hnuaia peng hrang hranga an hnathawhte chuan min tilawm hle. Ka cham chhung hian Zirna avanga zin ka nih avangin ka thil hriat duhah mi ka kawm nasa viau a. VC lam te, YMA lam te, MHIP lam te an hruaitute nen inkawmna kan nei. Zu leh Ruihhlo an do avangin tunhma aiin khawchhungah sualna a tlahniam nia sawi chu an khawtlang ralmuan danah a langchiangin ka hria.

Ka thlenna chu Mary-te in aṭanga hnaiteah a ni a. Zan thum ka chamnaah chuan an inah ka leng a. An chhungkua an fel hle. A pa chuan ei leh bar kawnga Hnahlanin hma an lakdan min sawipui a. Khaw kar kawng a ṭhat chuan chhuanchham awm lovin Sawrkar aṭangin Ration-te an hnianghnar thu leh Eirawngbawlna Gas pawh an nghei ngai loh thu a sawi. Mary chuan Thingpui thlum tui tak min siam a. Chumi ka in zawh chuan ka thlenin lama chhun lama ka thil tawnte ziakfel turin ka haw a.

Ni li ka chamnaah chuan Hnahlan Branch YMA President leh Secretary nen, Champhai North Block 2 MNF Block Secretary Pu Roluahtua Vaiphei te, ka thleninpa nen Vana Pa Thlanah kan kal a. Chumi zawhah Lailiphai kan en a. Lungdawhlui kama Lal Lungdawh an tih hmunah chuan an Phai an chhawr ṭangkai thu leh a panna kawngpuiin Hnahlan khaw mipui harsatna a siam dante min hrilh. Min kalpuitute sawi dan chuan he an Leilet/ Phai hi a panna kawng nuamin ṭha se, tun aia tam zawk buh an tharchhuah theih tur thu ka ngaihthlak chuan ka benga verh hle. Tunah Hnahlan khuaa In awm zawng zawng zatve aia tam chuan Leilet/ Phai an nei a ni. An Leilet/ Phai enkawlnaah hian Mizoram Sawrkar aṭangin ṭanpuinate lo dawng tawh ṭhinin Minor & Irrigation Dept pawh anlo awm tawh ṭhin tihte ka hria a. Hnahlan mai ni lo, Mizoram tana hmun pawimawh tak anih hi le ka ti rauh rauh a.

Zanah chuan lengchhuak loin Mary chu SMS/ WhatsApp hmangin ka bia a. Mahse, ka be rei lo. Remchang hmasaa leng turin min sawm a. Kei chuan ka hman veleh leng turin ka insawi a. Mahse, a hranpaa leng tur chuan hun ka nei thlawt lo a ni. A zan lehah chuan vanneihthlak ka ti dawn nge,  vanduaithlak ka tizawk dawn Khawhar inah kan kalho ta hlauh a ni.

Ni nga ka chamnaah chuan School hrang hrang ka tlawh kual a. Zirlaiten an chhan tur Zawhna ka pe hlawm a. An zawhna chhanna chuan nasa taka min ṭanpui ngei ka beisei a ni. A zanah erawh Mitthi lumen tur an awm avangin Mary ka sawm a, a ṭhiannu Faki a tih mai, an kawmthlang lawka awm nen kan pathumin kan kal a.

Hnahlanho chu Khawhar Hla an hriain zai an thiam ngei mai! Aizawlah leh hmun hrang hrangah chuan Keyboard leh Guiter nen kan zaikhawm ṭhin a. Mahse, chumi ang lo tak chuan Khuang khatin, kan zai dap dap a. A nuam danglam hle. Mitthi kha hre ve kher lo mah ila ka chhungtea ka chan chuan a hla thu khan ka mittui a ko chhuak thei nia mawle!

Nula Tlangvalho lengkhawm an ṭhahnem. Tlaivara mitthi lumen pawh. Zai karlakah chuan rei lote thusawi an awm zeuh zeuh tih loh chu kan Zai char char! Tumah han ning hmelpu an awm lo. Nula leh Tleirawlho an hmelṭha. Mobile Network a ṭha viau na a, mitthi lumennaa Mobile Phone khawih ka hmu lo. Ṭha tak leh tui takin an zai mai a ni. Khawdangte entawn atan an tihdan chu ṭha ka ti viau mai!

Zinglam dar hnih velah chuan Thingpui Thlum leh Ar Sawhchiar an rawn sem a. Chu chu kan ei zawh hnu chuan kan zai leh ṭan ta a. Leilung lan velah chuan Lal ṭawngṭaina sawiin kan ṭin ta a ni.

Mary-te ṭhiandun chu ka thlah fel hnuah ka thlennaah ka mu hahchawl zawk a. Champhai lamah ka thleninpa chuan a Car-in min thlah phei a. Champhai Sumo-in kan khaw panin ka chhuak leh ta a ni.

***

Kan in ka thlen chuan Hnahlan aṭanga Isabella ka hawn chu ka chhungte 1 leh ka ṭhianpa Aduha, Lily Veng, Chaltlang (Bawngkawna Omega Arts Works neitupa) Um 1 ka hawn a. An lawm hle. Ka Thesis pawh rei loteah ka peihfel a, Mizoram University hnuaia Doctorate Degree laknan ka hmang ta nghe nghe a ni. Engpawhnise, Hnahlana kal hi ka hrereng tawh dawn ang. Hnahlan khaw hming, ka thlennate Tleirawl fel leh hmelṭha E.P-i te, Mary nui hmel leh a ṭawng siam siam lai te,  Hnahlan khaw mite fel zia te, mikhual an lawm danah an fakawm zia te, khawthleng awmdante kha engtikah nge ka hmuh leh dawn ka hre si lo!

171020201954

(Hei hi Hnahlan Branch YMA Platinum Jubillee Souvenir-ah tihchhuah a ni)

Post a Comment

Previous Post Next Post