Zawlaidi hi tunlai hian Mizoram ah a sawiselna zawngtu pawlten an sawisel nasa hle a. A thlavang hauhtute pawhin a thlavang an hauhna an auchhuah pui bawk a. Chtuih rualin a Zawlaidi ngei chuan tumah thlair chuang lovin Mizo mipuite min rawn luhchilh bawrh bawrh a ni si. Ni e, ngaihdan a tam, pawmdan a tam tih hla ang deuh khan he Zawlaidi hi thlirna tlang hrang hrang atanga thlir rawn hlawh tak pakhat chu a ni.
Kan sawi Zawlaidi hi eng nge ni chiah?
A sawisel tu tamtak, Legal lam hre lo chuan Zawlaidi hi ‘Zu’ an ti a. mahse, MLTP ACts Amend a nih hnua Dan siam khan Grape rah atanga siamchhuah, he Zawlaidi hi Food Items ah puangin, Zu a ni lo tih chiang takin a sawi a ni.
A sawiseltu dang lehte chuan Zawlaidi leh Zu hnathawh a inang reng an ti. Ni e, in vak chuan a ruitheih tih chu mi pangngaiin kan hrevek a. Ruih kan chak vangin a intu tamberin kan in bawk. Mahse, a intu khan ruih kher kha tum lo se, hnathawh hah laia intihhahdam nan te hmang zawk ta se, damdawi ang te pawhin hmang ta zawk se la chuan ‘Zu a ni’ ti a rak reng ho hian ‘Damdawi a ni’ an ti ngei ang!
A sawiseltu dang lehte chuan Buh Zu (Rice Juice) pawh hi khap lo law law se an ti a. A dikna chin pawh a awm khawp mai. Grape rah atanga siamchhuah Zawlaidi pawh siam phalna pek chhuah a nih si chuan, mahni thawhrah siamchhuah theuh theuh zawrhphal loh thu awm bik awm lo tak chu a ni. Mahse, Buh atanga siam hi tuman damdawia an hman awm ka la hre ngei lo! Grape rah atanga a tui um erawh hi chu hmang tangkai tawk an awm ngei a ni. Dik tak chuan he Buh zu hi han phairai ngawt a him lo niah ka ngai!
Sawiseltu tamber chuan inti Kristianin, mahni thenawm khawvengte ram nek pawh bansan chuang duh lovin, mahni thawhchhuah loh atanga sum hum leh lakluh bansan chuang lovin, Bible hming kan lamri a. Bible-ah chuan, Wine ruih chu sual a nih thu a inziah thu uar takin kan sawi thin. Mahse maw, hethu inziahna hmun Bible- ah tho hian Kanna khua- a inneihna hmunah Lal Isua ngei khan Wine a tihpun thu a inziah kha!
Zawlaidi hi hnualsuat thei kan ni reng em?
a. Mizoram Sawrkarin Grape rah atanga siamchhuah Grape tui/ Grape Wine/ Grape Juice/ Zawlaidi siamchhuah leh hrahchhuah theihnana phalna Dan a han siam a. Kum khat pawh enchhin a nih hma hauhva heti khawpa Zawlaidi kan do nghal ngawt mai hi inenlet chu kan ngai a ni lo maw?
Mahni vengchhunga ruihhlo awmsa pawh tirem thei ngawt si lovin, ‘Zawlaidi chu Zu a ni. Kan Vengah zawrh kan phal lo’ lo tih vel kha dan kalh a ni. Danin a siamchhuaktute hnenah an siamchhuah theihnan phalna pein, dan mumal takin a zam a. Mizoram State chhunga zawrh phalna hmun khawilaiah pawh zawrh theih a ni. A leitura kum bithliahten an lei thei bawk. Hetih lai akara a zuartute leh a siamtute nekchep zawng leh tithlabar zawnga khawtlang hruaitute an che hi hriatthiam a har khawp mai!
b. Zawlaidi siamchhuahna hmunpui pahnih: Champhai leh Hnahlan-ah khian Grape chin hi eizawn nana hmanga, sum leh pai la lut thin hi a tamzawk 70% vel an ni. Sawisel tute sawiselna ka han hawh ve lawk ila, ‘eizawn nana an hmanna chhan pawh hralh a kal vang a ni. Hralh a kal chhan pawh a ruih theih vang liau liau a ni’. Ruih duh bawk, tihchhin chak bawk, dan bawhchhiat pawisa lo tamna hmun Mizoram angahte engvanginnge ruihtheih thil hi a hluar a, a tam loh reng ang ni? Hemi a nih avang hian tun maiah chuan hnualsuat theih niin a lang tlat lo!
c. Tunah hian MLTP Acts pangngai khan Zu hi sawimawi a la khap reng tih hi kan hre lo niin alang. MLTP Acts in Zu sawimawi chu hremna dan mumal takin a siam nghe nghe. Hengte pawh hi kan ngaihtuah chian a tha awm e. Zu tunah hian ka sawimawi lo tih chu hethu ka ziak bultanna lamah khian i hmu thei bawk ang. Dan hma- ah chuan Zu chu zu a ni a, khap chu khap a ni. Tisualtu pawh tisualtu a ni bawk tih kan hrriatreng a pawimawh takzet!
Zawlaidi hnathawh chu?
A siamchhuak a, a zuarchhuaktu nibawk tafam chuan ka in ve zeuh zeuh tawh a. Zawlaidi hi ruih duh lo chuan in in nachhan tur a awm hran lo. A tui lo lutuk! Mahse, ruih kan duh thin avang hian mitam zawk hian kan in thin a, khatia kan ruih khan mahni- a awm mai mai tum lova midangte tihbuai kan tum phet thin avangin kha Zawlaidi kha midang tan hnawksak a lo nihphah thin!
Diktak chuan Zawlaidi hi miin ruih nana hman a duh a nih loh chuan damdawi bik atan emaw, han temchhin chak avang lem lo chuan a in fo lovang tih ka sawi ngam chiang a ni. Engpawhnise, a hnathawh hi Buh Zu nena a inan ve avang hian inthiam a tul a, a pawimawh bawk. Mahse, an tangkai theihna erawh a inang lo thung kan tih tawh kha.
Zawlaidi hi sual a ni em?
Tehnang. Zawlaidi hi amahin a sual lo. I in duh loh chuan in lo mai la, i induh chuan in mai rawh! Sual anih nachhan nia ngaih pawh hi rui khawpa in duhtuten an in ruih avangin harsatna an siam thin. Chu an harsatna siam avang chuan hming mawitak Zawlaidi hi hmingchhe takah chhuah a ni tan ta fo mai!
Zawlaidi hi Mizoram tan hian eng nge a thatna?
Zawlaidi hi tunah hian kan sawitawh angin kan ram Economics siamthat nan tun atanga hma kan lakchhoh va, Grape chin ka uar telh telh a, Mizoram pawn thlenga kan thawnchuah theih hunah chuan kan State hi kan intodelh ve thei ngei ang tih hi hmalam thlir chunga tun maia Zawlaidi la hnualsuat lotute leh a tharchhauk leh zuarchhuaktuten kan tanchhan a ni.
