Thuziak Thenkhat


MLTP ACTS AMENDMENT BILL 2007 PASS A NI TA!
Kan Mizoram State Legislative Assembly Session 2007 neih zawh takah khan Bill pasarih pass tak zingah The Mizoram Liqour Total Prohobition Acts Amendment Bill 2007 chu pass a ni ve a. He Bill pass a nih takah hian tunhma zawnga MLTP Acts- in khati khawpa Grape chingtute laka harsatna a thlen chuan kiamlam a pan dawn ta. A biktakin he Bill putluh, pass a nih tak avanga Dan puitling loni ta hi keini Hnahlan leh a chhehvela Grape chingtute chuan kan nghakhlel in, hman theih a nih hun tur 'Tlumtea thlir taka kan lo thlirna' a rei tawh hle a. A thawm chauh kan hriat thin chu tunah chuan a ruangam kan hmu thei tan ta.

He danthar pass a nih takah hian Hnahlan leh a chhehvel a Grape chingtute aiawhin kan Mizoram Sawrkar chungah te, he dan hi siamthat a nih theih nana tha leh zung, ngaihtuahna lo seng tawhtute lakah lawmthu ka sawi tak meuh meuh a ni e.

He danthar pass a nih takah hian Hnahlan leh a chhehvela Grape chingtute tan chuan lawma koki thleng bawp khai vaw vaw na tham a tlingin ka hria. Achhan chu hahtaka an thawhchhuah sa, Grape rah- a rah ngau ngau dahthatna tur hmun awmloh avanga a tui an siam, 'Juice' tia kan hriatlar, mi thenkhatten 'Wine' an lo tih bawk chu Aizawl leh Mizoram hmun hrang hrangah hralhchhuah a harin, engemaw lai phei chuan a thawkchhuaktute hah dan leh thawhrimdan ngaihtuahpui hauh lova mansak an ni hlawm a. Y.M.A.-in Ruihhlo a rawn do atang phei kha chuan Grape tui pawh hi ruih ve theih thil, hmaihtheih a nihloh avangin a zuartu tan pawh mantheih a nih avangin hlauthawng taka zawrh a ngai a. Veng thenkhat phei chuan an vengchhunga zawrh leh lakluh, kawl an khap hial a nih kha!

Ruihhlo chi khat ni ve mahse, Mizoram khawchhak tlangdung- Hnahlan leh a chhehvela mi tamtak eizawnna hnar a nih avang a hetianga kan ram hruaituten min ngaih pawimawh sak a, dan awmsa- hun engemaw chen hman tawh hnu siam danglam a ni ta mai hi mumang ram pawh a ang rum rum mai. Kan Excise Minister te, kan Chief Minister te leh NGOs hruaitute hmalakna avanga hetiang dinhmun ding thei kan nih avang hian an chungah thiam lotakin lawmthu ka sawi mawlh mawlh a ni.

Engpawhnise, he danthar hi engtik atang innge kan hman dawn tih erawh a la hriat chiahloh a vangin a hma thei ang bera hman theih tura hmalak ni se a lawmawm ngawt ang. Achhan chu hetia Mizoram-in MLTP Acts kan hman avang hian Grape chingtuten an tana tanpuina awm thei chi hrang hrang tun hma-a an lo dawn tawh thin tamtak an dawn tawhloh vang a ni. Chuvang chuan tanpuina an dawn chhunzawm a, tam zawk tharchhuak a, Festival hial hmang leh thei tura kan beihtlan a tha viauin ka hria.
 
HMELTHATE HI AN VA HLU EM!
Khuanu remruat dan hi a va mak ngai em! Tha ti taka a siam theuh theuh mihringte hi kan hmelthatdan a in anglo hlawm ngawt mai. Thenkhat an hmelthata an lar em em laiin thenkhat an hmelchhiat avangin an lar ve thung a. Thenkhatin hmelthat ve chakin an phe ruai a, mahni hmelte hial an thlak bawk a. Thenkhatin hmelthat nuam an lo ti lemlo va, a..hmel chhiat leh that chungchangah hian sawi tur tamtak a awmin a lang. Leilung hi luah anawmna pakhat chu na chhunga cheng mihring theuh theuh hmeltha kan inti tawn thin hi a ni. Hmeichhia chuan mipa hmeltha deuh leh hmaitlang tha deuh hlek an duh chawk a, mipa pawhin hmeichhe hmeltha leh fel, piannalh, taima, mi care(ngaihtuah) thiam, nu hnap mai an duh chawk bawk.

Diktak chuan kan hmangaih em em te hi hmeltha kan tih avanga kan neihte an ni chawk! Hmelthatna hian hringnunah hian thu a sawi nasa em a, hringfate thinlung hi a luahkhat hneh khawp mai! Mi tamtak an hmelchhiat em vang pawh nilovin, hmeltha an intih loh vangin khaweng hmu tha ngamlo tam tak an awm chawk a.Heng mite hian hmelthate chan chan ve chakin an zi an zi thin. Ni e, Pathianina asiam dan a ni miau si a, han tih ngaihna vak pawh a awm chuang lo a ni. Dik tak chuan hmelthate hi an vannei a, an tan khawvela dam ve a nuam hrim hrim a, an vannei khawp mai. Mizote pawh hi kan lo hmeltha khawp mai nia.

Tunlaia thangthar, tleirawl ho phei hi chu an pian a nalh mai bakah an hmeltha bawk a, Mizo nih hi an tinuam veng vengin a hriat. 1988 vel hnu chhova piang, tuna thang duh leh chhelo tak tak, kan tleirawlte leh kan rawltharte han thlir hian Mizote hi kan lo hmelchhelo a nih hi. khawvela taksa pangngai neia piang ve, hmelhemna leh piansualna nei hauhlo rau rau zingah mi zawng zawng hian hmeltha hi hmelchhia ai chuan kan ngaina-in kan duhsak zawk daih ang. Hei hi thilmak vak pawh a ni law, khawvel pianken ve hrim hrim a ni miau a! hmelthate hian khawvela awm ve hi an tinuam a, nun an tihhlim mai bakah an tikahlhkim a ni. Khawvel dengchhuak tham khawpa hmeltha chu Mizote zingah hian la awm chiah mah suh ila, nakin lawkah chuan kan ram a rawn changkangchho ve zel ang a, khawvel mithmuha Mizote min tarlangtu tur hmeltha kan la nei ve ngeiin a rinawm. Tunah rih hi chuan India ram pawh sawiloh, hmarchhak State zingah kan lang chho mek a, a tihzia hle. Tuna ang zela khawvel a kalchhoh chuan Mizote hian Miss India nihna te pawh kan la khum ve mahna!

Tunhnai lawkah phei chuan Super Model, Miss, etc., tih velte thlan kan uar chho ta a. Hei hian hmeltha pawh a tihtam phah ngawt ang. Mizote hian mi chawimawi kan ching a, a tha hle. Kan hmeichhe hmelthate pawh hi tun aia nasa zawk hian chawimawi ching ta ila atha ngawt ang mawle. Hmelthat kan intihhmuh a, hmeltha thlang leh zawngin kan hmanhlel ,a mahse kan hmelthate kan chawimawi danah hma kan sawn deuh chu a ngai a ni.

Engpawhnise, kan phak tawk anga hmeltha kan chawimawidan hi a tha khawp mai. Khawilo kalna hmunah mit han len vel ila, Mizote hi kan hmelchhiatloh zia kan hre thei ang. College Campus hrang hrangate, puipunna hmun hrang hrangah te, Inkhawmna hmunah te, School leh Field-a thil tihkhawmna-ah te hmeltha chu Mizote zingah pawh kan kat ve nuk mai. Hetih rual erawh chuan kan thlirna mit a inan loh avang chauhva kan insual lohna- hmelthate hian an hlutzia an hre kherlo mai thei.

He thu ziaktu tan hian diktak chuan hmelthate hi an hlu a, dam nuam a tihna chhan pakhat pawh a ni. Hmeltha tih hi mihring nih lai chuan a neih theih a. Hei hi mi tamtak chuan Lerh vang ah an ngaifo thin. Hmeltha han hmuh meuh chuan thinlung hi a lawm ve viau thin a sin.Mahse, khawvel pianken ve hrim hrim a nih avangin insawisel a, inrelphar ngawt chi pawh a ni lo. Diktak chuan hmelthat kan duh theuh va, hmeltha kan ngaina theuh va, hmeltha kan ngaisang theuh a ni lawm ni? Engpawhnise, Mizo hmeichhiate u, in hmelchhe lo ve, mahse in mipate hi hnam dangte lakah erawh chuan min dahhniam suh ang che u. Mizo hnam nunphung chawi nung thei tur chu nangni, Mizo hmeichhe hmeltha te hi in ni. 

Vana Pa thlan hmun hi phuahchawp chi a ni lo
Vana Pa (Thangzachhinga) thlan hi hman deuh atang khan Rabung Vana Pa thlan Sub- Committee, Rabung inti te chuan a mah an ngaihsan vang liau liauin (keipawhin ka ngaisang) a lung, a hranpa-a phun an tum a. Hei hi a hmalam pawhin Hnahlan Students' Union chuan ngaimawhin Chanchinbu leh Media lam-ah te a lo pe in an nin tlawmngaiin an ngaihdante an lo chhuahsak tawh a. Hetia Hnahlan Students' Union in an ngaihdan an puanchhuah chu 'tunhnai thilthar' anga Chanchinbu hrang hranga Rabung Branch Y.M.A. Vana Pa thlan Sub- Committee ten an rawn tarlang hi thil chinchan a hrezawkten kan mipui hriata kan ziah ngamloh chuan dik dawnlo in ka hria a. Tlema mi thin ka lo tina deuh a nih chuan thahnem ngaihna vang liau liau a ni tih minlo hriatsaka, min hrethiam turin mitinte ka han ngen hmasa che u ani e.

Vana Pa thlan chungchangah hian Hnahlan khua leh Rabung khua hian Vana Pa thlan neitu nih inchuhin hun engemaw chen an lo hmang tawh a. Diktak chuan a finfiahna neitha zawk Hnahlan lam hi Vana Pa thlan neitu an ni. Kawng hrang hrangah finfiahna Hnahlan lam hian an neitha hle. Chutih rual erawh chuan finfiahna mumal neilo Rabung khuate hian tunthleng hian Vana Pa thlan hi Hnahlan khua an la chuh ta reng a, an ramchhung Zawlnghaka thihtir an tum ruh hle. He mi chungchang hi tunah hian chiang fek fawkin a finfiah theihna kawng hrang hrang nen ka theih ang chin rawn tarlang a ila atha ang e.

Ziaka finfiahna:
1. Kum 1926, April thla chhuak, Mizo chanchinbu hmasaber 'Mizo leh Vai Chanchinbu'-ah chuan Pu Chalkhuma, Dimphai leileta awm chuan Vana Pa chanchin heti hian a ziak: 'Hemi Saithuama ram Diltlang ngeiah hian (Vanapa) putar takin a thi ta, a thih lai hi ngaihruatin 1870 vel a ni ang. Lalburha run a, Bawrhsap lo thlen hma in a ni, Chawnchhima Lalburha Sawrkarin an hrem 1872 hma deuh hlek a ni', tiin. Kan hriatreng tur chu N.E. Diltlang ram hi hi Saithuama Sailo ram a ni. Vana Pa phumna hmun Tuithoh kam hi N.E. Diltlang kiang, Hnahlan ramchhung a ni.
2. Runlum Thlatin chhuak, April - June 1989 en la,
3. Zoram Encyclopedia, By B. Lalthangliana, Page 700- 706 en la,
4. Aizawl College Annual Magazine, 1988- 1989,Page 51 en la,
5. Zotui, By B.Lalthangliana,Page 185-186 en la,
6. Zonun timawitu, By C. Hermana,Page 64-65 en la.

Archeological Evidence:
Vana Pa thlan hi Dt. 20th October, 2004 khan Art & Culture Department, Govt.of Mizoram tirhin Pu Lalchuailova leh a hote, Hnahlan Branch Y.M.A. nena tangkawp chuan Tuithoh kama mi chu an lai a. Mihring ruh leia chang tawh hnu leh lei rawng chi hrang hrang, mak danglam tak tak te laichhuak in a then chu Aizawl lamah funin an hawnthla nghe nghe. A luruh leh awmzawna lei khuar deuhbik an hmuhte chuan mihring phumna a nihzia a lantir chiang hle. Hetia Vana Pa thlan laih lai hi Video Camera leh Still Camera hmanga athla lak vek a ni. A thlan hrim hrim a hi 'Mihrang thlan' diktak a ni.

Oral and Speeches Evidence:
1. Dt. 30th August, 2005 khan Arts & Culture Dept., Govt. of Mizoram buatsaih, 'Vanapa thlan tihchianna Symposium', Archive Hall, Babutlang-a neihah Vana Pa thlah kalzel,a tuchhuan nga-na Pu Thasiama, Bawngkawn, Aizawl chuan kalkhawm mipuite hma-ah heti hian an pu Vana Pa(Thangzachhinga) chu Hnahlan ram, Tuithoh lui kama phum ni ngeia an hriatthu a sawi: ' Ka pu Zumura hi thil hre tak leh chhinchhiah peih tak a ni a. Ka pa hi a ni bawk. Ka pa Mamtuka khan kan chhung inthlah dante ziakin a chhinchhiah a.Mahse, rambuai lai khan kan tibo leh ta bawk si a. Mahse, ziak tluk bawka kan hriatdan leh kan pute atanga kanlo inhrilh chhawn dan chu- 'Vana Pa thlan Tuithoh kama mi hi a ni' tih hi a ni. Keini chuan hmun dangah a awm kan hre ve lo', ti in.
2.Hnahlan khaw mi leh sa- upa lamte kawmna mai bakah leh khaw dang danga mi thenkhatte kawmna atangin.

Rabung unau ten heti khawpa Vana Pa an ngaisang hi a ropui khawp mai. A thlan pawh hi Zawlnghak ramah chuan phun ngei rawh se. Keini Hnahlan khua leh tui te chuan, a thlan phun chawp ngailo, phum a nih atanga tun thlenga a thlan la nita fan kan nei erawh hi chu kan vannei kan tithlawt. Chutih rual erawh chuan Hnahlan khua-in kan khaw ramah 'Vana Pa thlan hi a awm a ni' tih kan sawi hi tunhnai deuh lawka dawt leh phuahchawp finfiahna hmanga kan sawi a ni lo tih erawh ka sawi ngam thung.

Engpawh nise, Rabung unanuten Vana Pa thlan phun an tum hi a lawmawm khawp mai. Keinin kan Zofate khawpuiber Aizawla a hming puala Hall- Vana Pa Hall kan neite hi a ropui ka ti. Mizote hian kan pasaltha huaisen leh tlawmngai hmingthang Vana Pa (Thangzachhinga) hi kan nunah i entawn ang u. 

MOORE'S LAW
1946-a San Francisco(USA)-a piang Gordon E.Moore-a chuan 1965 khan 'thla 18 danah Integrated Circuit thiltihtheihna leh chak zawng hi a let thawk thawkin a pun dawn thu a lo sawi lawk tawh a.Chanchinthar thehdarhtute chuan he a thil sawilawk hi 'Moore's Law'an vuah sak a. Heta tang hian Information Technology khawvelah hian a hming hi a dai thei ta ngai lo va ni.

Moore-a sawilawk ang chuan he thil thleng hian 1975 a hawlhthleng phak dawn niina sawi a. Intel Technology zarah Moore's Law dik zia leh tun thleng pawha a la dik zia chu a chiangchho mek zel a nih hi.

1950-ah UC Berkaley atanga B.S.(Chemistry) a zawh hnu-a Physics leh Chemistry Subject a tanga 1954-a Doctorate Degree(Ph.D) a lak hnu ah Moore-a chuan Shockley Semiconductor Laboratory-ah a hun tam zawk a hmang ta chawt a.He hmun hi 1957-ah fairchild Semiconductor Comapny din turin a chhuahsan a. Moore-a hmalakna a zarah Fairchild Semiconductor Company chuan khawvela Transistor hmasaber chu an thawnchhuak ta hial a.Mahse, management lama inthlakthlengna avangin Moore-a chuan Fairchild Company chu a chuahsan ta a. 1968-ah Intel Executive Vice President hna a chelh a. A hnuah 1975-ah President leh CEO a ni ta hial a ni.

Moore-a zarah Intel Company chuan khawvela Single Chip Microprocessor hmasaber a siam chhuak ta a. Chumai ni lovin khawvela Chip siamchhuaktu lianber leh hmingthangber an lo ni ta hial a ni. 1987-ah phei chuan Moore-a chu Chairman Emeritus'tia hriat a lo ni ta a ni.

Çhawimawina tam tak a dawn zingah 1990-ah President Bush(sr.) hnen atanga a dawn National medal of Technology a dawn hi kan sawi hmaih hauhloh tur a ni. Moore-a hian Sangha man lampang a tuipui avangin Sangha manna lam hawi leh kaihhnawih Web site a tlawh ve thin a ni. 

THE FATHER OF COMPUTER SCIENCE
Hawrawp chungchang bika thiambik, Mathematician ni bawk, indo laia huaisen taka che thin, Alan Mathison Turing-a hi mi tamtak chuan 'Father of Computer Science' a nih hrelo hian he khawvelah hian thlamuang takin tunlai khawvel thiamna san avanga mutmu pawh tuahlo khawpa mu an awmlaiin thinthi diaia i lo la muhil barh barh a nih chuan i vannei hle a niang.

Social adjustment avangin harsatna leh hmusitna hrang hrang a tawk a, Sherborne School-a an Headmaster chuan, 'Scientist anih ve dawnte chuan Public Schoo-ah a hun a khawhral mai mai a ni', a ti thlawt!

1935 khan Turing-a chuan Fellowship of King's College, Cambridge University atangin a dawng a, 1936 khan Cambridge University , Modern Computer lochawrchhuahna hmun-ah vek hian a Mathematical Idea lar tak, "On Computable Numbers' tih chu ziah a ni bawk. 1938-ah Turing hi Logician leh Number Theorist angin Cambridge University-ah hian a thawk bawk.

Khawvel Indopui pahnihna-ah khan Germany Secret Services te Secret Code Crack na-ah a tanpui nasa hle a.1948-ah Turing-a chu Computing Lab, Manchester University-ah Deputy Director angin a thaw bawk. Hemi kum vek hian a thawhna University-ah hian 'Universal Turing Machine- A Mathematicla model of Modern Computer', chubngchang asawifiah bawk. Hemi-in atum ber chu 'Computer chu number hmanga Code breaking nan te, File vawnfel nan te leh Chess khelh nan te thlenga ,engemaw thil pakhat, chumi hmanga hna tamtak thawh theihna a nih ' chungchang lam a ni.

1954-ah Turing-a chuan Cyanide-Laced Apple eiin a mah leh amah a intihlum a. Hunlo takah boral mahse, Modern Computer chungchanga hma alo lakna te hi khawvel awm chhung chuan mihringte hian kan chhawr tangkai reng dawn a a ni. 


THE SEARCHMEISTERS
Larry Page-a leh a thawhpui Sergey Brian-a te chuan Google an hmuhchhuah azarah khawvela Internet hmang thinte tan malsawmna nasa tak an rawn thlen a.

Page-a leh a thianpa Brian-a te hian Stanford-ah Computer Science an Graduage a. Mahse, an zirna mai bakah chuan thil thatak mai, khawvelin tun thlenga kan hman lar leh hman nasat 'search engine' hi an buaipui nghal a. Chutih hunlai chu 1995 daih tawh kha a ni, inkawprem awm tak pawh nilo mahse, an pahniha an han awmdun hi chuan an rilru a inmil phian zel bawk si a. An pahnih hian Google bung pawimawhtak an lo nih phah ta a ni.An ngaihdan a inanloh chang atam ve theih em avangin khawinge tha zawk ang tih ngaihtuahin vawi tamtak thutlukna an siam a. An ngaihdan thuhmun erawh chu, 'Information Technology' hmang hian khawvelah hian 'serach engine' chak tak a siam theih ang' tihhi a ni.

'BackRub' tia vuah Search engine siam tur chuan Page-a leh Brian-a te chu 1996 khan an thawkdun ta a. An process hman chu mipuiten an duh chi a lo nih vang leh khawsak leh khawthlir a awlsam phah viau avangin an lar ta hle mai a. Mahse, thil pakhat tlakchham an nei a, chu chu pawisa a ni. Mahse, vanneihthlak takin Sun Company-a mi Andy Beichtolsheim-a chuan inremna leh thawhdunna thuthlung alo ziahpui ta hlauh mai a.Beichtolsheim-a chuan Google la awmlo napui chu Cheque-ah chuan '$100,000 to Google Inc.' ti-in a ziak a, chu chu Google lo awmtan dan chu a ni.

An Company, Google chuan thawktu 200 chuang zet an neih hnu chuan an CEO hna chu Dr. Erick Schimidt-a hnenah an hlen ta a.mahse, hemi hnu pawh hian Page-a leh Brian-a te hi an la tangkai chho viau zel a ni.

Google IPO, 2004 September hnu-ah chuan Page-a leh Brian-a te chu Multi- Billionaire an lo ni ta. Forbes Magazine chuan khawvela mi hausa ber ber zingah 55 na-ah Page-a phei chu an dah nghe nghe. An pahnih hian Ph.D degree lak tum mahse, tun thleng hian la la lovin Stanford Campus-ah research an la bei mek zel a ni. An hnathawhrah hi a ropuiin kan chhawr tangkai tawh khawp mai.

VINTON G. CERF
Kum 2004 kha Internet-a thuziak publish a nih champha phak vawi 30-na a lo ni ta reng mai. Chu thuziak, kum sawmthum laia upa chu Vinton G. Cerf-a leh a thawhpui Robert E. Kahn-a te ziah, 'A Protocol for Packlet Network Intercommunication' a ni a. Mi tlemte chauhvin he thuziak hian tawpchin neilovin mimal leh pawl thenkhatten Computer engemawzat inthlunkhawm chu Computer pakhat hmangin an va daipawh in thil engengemaw zir nan te, thil engengemaw daihriatnan te nasa takin hma a lo la lawk ang tih an ring.

Thilthleng duhawm lutuk leh a hunlaia inhmehtak mai pakhat a awm a, chu chu 'Internet Pa' ti hiala hriat leh kohin a hming(name)- ah tunlaia Internet hmang thinte tana thumal mikhuallo tak mai pakhat, 'Surf' an hriatna bulpui 'Cerf' a lo nei hlauh mai.1976- 1982 a United States of America-a Department of Defence's Advanced Research Project Agency (DARPA)-a thawk mek Vinton G. Cerf-a chuan Internet lama mihringten hma kan sawn theihna turin leh awlsam taka inralrinna lampanga hma kan lak theihnan leh mahni ngei pawh kan inven theihna turin a thiamna a thawh nasa hle a.(LPS Vision-a Sport lampang host tu, comment tu David L. Fanai tihdan ang deuhvin 'a theihna a sawmkhawm' a nih chu ). Hei hian TCP/IP Protocol, Kahn-a nena tang duna an design pawh a huamtel a ni.

TCP/IP (Internet-in thil leh khawl hrang hrangte thlunzawm a, thu haw lam leh kallam a thunun theihna tura hun bithliahlawksa leh kaihhruaina dan siamsa) hi tunlai khawvelah hian Vinton G.Cerf-a leh Robert E.Kahn-a te hi lo pianglo ta se chuan kan hmelhriat hauhlo vang. ARPANET chuan an Official Suite atan TCP/IP hi 1982 khan an hmang ta nghe nghe a ni.

1997 December thla khan United States of America President hlui, Bill Clincton-a chuan 'United States National Medal of Technology' chu a hlan a ni.

Tunlaiin Mizote zirna mai nilo, thiamna lamah kan harhthar mek zel a, a lawmawm khawp mai. Chutihrual erawh chuan kan hnam leh ramtana chenfakawm turin thiam ila a tha ngawt ang. 


Mami tak kha aw...!

“Ka u, hei ka Mobile number hi Mami i lo pe dawn nia”, tiin U Awmpuii Chawlhni Chawhma Inkhawm bang, an In lam pana a haw chu ka auding a. A ni chu alo ding ve mai bawk a. Tichuan, a lo dinna lam chu ka va pan a. A ni chuan, “Mami chu nikum khan a thi tawh a sin!”, a ti ta mai! Ka nghingdawtin ka hria. Ka beisei hauh loh thil hria ka nih avangin ka hnuk a ulh titih a!

U Awmpuii chuan, “Ka zinlai a thi a nia. Kei pawh ka awmlo va. Ka lung a leng thei lutuk! An In bangah a thlalakte an tar a, ka thlir thrin a, Ka ngaitheiin, ka khua a har thei khawp mai! Kan Phone no hi la la, min rawn phone thin dawn nia”, a ti a. Tichuan, Students’ Union Committee zo hawlam ka nih avangin hmanhmawhlo tak chuan an In phone no chu ka laksak a, engmah sawi lemlo chuan kan in mangthra ta a.

Nia, Mami khan natna khirh tak mai TB(Tuberculosis) a vei a vangin hun engemaw chen chu Zemabawk TB Damdawi In-ah te a awm a. A chang leh mahni In lamah an inenkawl bawk a. Hun engemaw chen kan inhmuh tawhloh hnuin, ka beisei ngai hauhloh thil chu ka hre ta a ni! A damlaiin a nungchang a mawiin, a fel a, mi tihlawm a thiam a, a nui deuh reng bawk a, fiamthu a duh em em bawk. Chuvang chuan kei pawhin ka ngaina, a ni pawhin min ngamtlak a, kan inkawm ve fo thin. Mahse, chung thilte chu tuna chuan Piallei thuah-riat karah a lo thamral ta mai si! Aw, Mami tak kha aw!

Mami, a hmingpum Hmangaihthangi hi a nu leh pate hming chu sawi lo mai ila a thra zawk in ka ring. Venglaia khawsa an ni tih chauh hi ka sawi ang( A chhungten min lo hrethiam se, anni nen chuan kan inhriat lutuk loh avangin ka ziakthui vaklo vang). Mami nen hian Mary Jones Higher Secondary School-a Class-XI (Sc) ka zir laiin kan inchhar a. Canteen a chhungten an siam a, chu chu a damloh avanga School a chawltawh avangin a ngahpui thrin a. Chhun Break laite hian kan inkawm thrin a, kan infiam nasa thei hle. Kan inngamtlak em avangin kan Teacher te pawhin min chhaih fiam ve fo thin a. Kan Miss Estheri, D/o JH. Ramnghinglova phei chuan chhaih takah min neih a. Inngaizawng chiah lo mah ila, a nuam ve thei hle a nih kha..

Heng kan inhriat trantirh lai vel hian Vaivakawna ka pa u (Ka papuia) te Inah ka awm a. A remchan hun hunah min rawn phone thrin a, ka awmnate chuan min chhaih thrin nghe nghe. Nia, Mami nen khan inngaizawng chiah lo mah ila, kan rilru chuan kan inhaw lo ve ve  a ni.

Vawikhat pawh Chawlhni-in Chaltlang-a a kal a ngai a, ‘Min kalpui rawh’ a tih a vangin ka kal pui a. A nin Chanmari kawnah min lo nghak a. Vaivakawn Zohnuai atngin ka han kal vang vang a, min lo nghak trang trang bawk a. Kan inhmu chu kan hlim hle. Tunah hian chhiartu duhtak, thlafam chang tawhhnu Mami chu ka mitthla-ah ka hmu fo a sin!

Tichuan, City Bus-ah kan chuang dun ta a. Kawr var lampang a ha a, puan a bih bawk a. Seat awl a awm vakloh avangin kan thrudun lo. Mahse, a inep chuan kan thu. Chaltlang dawrkawnah kan chhuk a, tichuan khami Chawlhni tlai, lung tichhetu tlai nita-ah khan kan pahnih khan vawikhat mah lengdun leh tawhlo turin kan inzui dun ve hnak hnak a nih kha!
Chutia Chawlhni-a kan lendun thu an lo hriat chuan kan Miss te chuan min chhaih nasa sauh va. Miss Mazawngi, Chanmari West-a mi pawh hian min chhaih ve fo thin.

Mami chenpui te chuan hetia kan inngainat leh kan lendun hi an hre hauh lovang. Vawikhat chu a nu leh pa awm laiin an Inah ka kal tawh nain, a nu leh pate nen chuan kan inhre zui vaklo.

Tichuan, zirna avangin Champhai lamah ka awm ta daih a. Class- XII ka zawh hnu chuan BCA zir turin Aizawl-ah ka lo chhuk leh a. Chuta ka thil tih hmasa ber pawl chu Mami va kan (Visit) a ni. Tichuan, Inriinni a ni a, Bazarah ka kal a, engemawtete ka leisak a, tichuan ka va kan ta  nih kha. Amah chauhvin a lo awm a, a lo mu a. A lo nuamsam meuh lova, a lo dawldang hle. Mahse, hlim takin kan inkawm tho va, a nui tlawrh tlawrh a. Tichuan, ka thil leisak chhuanawmlo tak chu inthlahrung takin ka pe ta a nih kha! Ka thilleisak chu a hlut loh tehlul nen, mahse a lawm thiam hle. Thingpuite a lum a, thingpuite kan in a, ka hawsan leh ta a ni.

Tichuan, khami kum atang khan kum hnih vel zet chanchin kan inhre tawnlo vang vang a. Mahse, ka thinlungah a thi ngai lo. Hmulovin, tlawhpawh lemlo mah ila, ka thinlungah chuan rawn lanchhuah chang a neifo thin. Mahse, ka rinloh leh beisei miahlohvin Mami chuan mual min liamsan ta si!

Ka inngaihtuah lungchhiat chang chuan Mami boral ta hian ka lung a tichhia a. Mahse, tunah chuan Vanram-ah hlim takin, TB awm tawh lohna ramah, a mah siamtu bula awmin, hlim takin, Lei nun hreawm tak hi ngai hauhlovin a awm tawh ngei ang. Kei ngei pawh hian tuanh chuan Mami tana thuziak chauh ka ti thei ta si! Aw, a boral dawn te chuan min hrechhuak ve ngei awm si a! Aw, Mami….

Mami, i tan he ka thuziak hi ka hlan a, hlim takin, lei nun reng ngai tawh lovin, rorelna ni-a kan inhmuh hun tur nghakin min lo thlir reng dawn nia.

10:24 Chawhnu 21/10/2007


TUNLAIA KA NGAIMAWH THENKHATTE

A.Civil Hospital, Aizawl leh Septic Tank thli: Civil Hospital chungchangah hian sawi neuh neuh a tam hle a. Tui thianghlim a awm mumal loh dante, a hmun leh a vel tawp dante nitin chanchinbu ah tarlan a ni thin a. Kawng lehlamah chuan hetia mi thahnem ngaite au thawm hi a thlawnlo a tih theih ang. Chuvang chuan tunah pawh hian duhthawh takin hethu hi ka rawn ziak ve a ni e.

Civil Hospital Compound chhung, Nursing Hostel bul, Lab Technician Pu CL.Thanseia  te chungkaw chenna chhaklam atang khian Septic Tank leak a awm a. A thli rimchhiat zia chu turu tak a ni. Ka sawi thiamtheih dan ber chu- misual hrem nan hmang se, a rimchhiat em avangin an thiltihsual an sim ngei ngei ang.

Hmanah khan Pu CL. Thanseia unaunu ruang chu helaia ka sawina hmunah hian lak a ni a. Hnahlan lamah thawnchhoh a ni. Hemi zan hian Septic Tank thli rim chu ka hre ve a. Inchhungah pawh a thut hleih theihloh. Chuvang chuan kan Hospital thuneitute leh hma lathei tute hian ngai pawimawhin, a rangthei ang berin helai Septic Tank thli rawn luangthla thin hi tihtawp vat a tul a ni.

B. Sumo/ Taxi chhunga Zial zuk leh Tuibur hmuam: Ka ngaihpawimawhna a rei tawh khawp mai. City Bus- ah chuan mi a ngawih ngawih tihloh chuan an ching tawh ngailo na a, Sumo leh Taxi ang chi- Passenger phur Motor angah hian Zial zuk leh Tuibur hmuam hi khap a la nihloh avang hian a ngampa riau. Khualkhua- a han kal chang ni hian Sumo leh Motor dang dangahte kan chuanglo thei thin si lova. Motor rui thin tan phei chuan hethu kan sawi mek hi chu huatthlala tak a ni. Sumo chhungah Zial an han pak khu luih luih mai te hi aw.. ‘a zu tute khan kan ruih ai rui thei se’, tih vawng vawng a awl khawp mai!!

Zial hi ‘Silent Killer’ an tihna chhan pawh a zu ve lo, mahse a zu bula awma a rim leh khu lo hip luhve avanga natna neihphah an tam avang a ni. Kan Motor chuanpuiten an zuk a, kan zuk ve siloh chuan Zial zu mite hi anlo ngeiawm duh khawp mai. Sumo Driver thenkhat hi chu mahni Passenger- te care nachang hria- zial zulo ngam an ni. Heng mite hi an fakawm ka ti hliah hliah. Thenkhat vethung chuan, ‘Minlo tan teh’, an tichhen a. A khat tawkin an Passenger- te hipluh turin Zial an han petkawh vel a! Ka thinrim deuh chang chuan Zial ka lei ve a, ka zu nghek zel!! Tin, Driver thenkhat chuan Tuibur an hmuam ve bawk.

Meizial khu leh Tuibur rim hi a zu velo leh a hmuam ngailote tan chuan a rimchhiat dan chu turu tak a ni. A zu leh hmuam chu an thaw rimah pawh an hriat a. An taksa rim ah pawh a hriat. School naupang zialzu ru thinte pawh hi an rim atang hian a hriat khawp mai. Tukkhat chu ka Student pakhat hi Zial rim a nam ka tikhawp a. Ka zawh chuan, ‘Thianten min zukkhum a,’ zu ti a!! Awih awm loh loh!!

Taxi leh Sumo Driver te hian an Passenger- te Meizial leh tuibur hmuam tur hi khap thin se tun ai hian zin veivah a nuam zawk ngei ang mawle. Tin, chutiang anga Zial zu lo leh Tuibur hmuam lo theilo ang chi chu phurlo ngam se a lawmawm ngawt ang. Hetiang ang kawngah hian Driver fel leh mahni Passenger- te ngai pawimawh chu an hriat khawp mai!!

C. Kawngpui sira lehkha leh Poster tar: Kan Khawlaia bawlhhlawh tla chauh ngai pawimawhlo hian kawngpui dung sira khawi emaw laia lehkha tar a, thianfai lem lova kalsan leh daih thin hi Mizo mipuite hian kan bansan a ngai a ni. Mi fa tu tute emaw cassette release tur hriattirna leh sawmna te, tute emaw huaihawt Concert neih tur thu inziahna kan kawngpui dunga tawp tak taka rei tak thleng intar terh tuarhte hi kan ngaihtheihloh hunah chuan tun ai hian ka kawngpui sirte hi hmuh a nuam zawk ngei ang.

Entirnan, Civil Hospital bula City Bus Stand Shed bangah sawn lehkha tawp tak takin a intar thin a. Tin, Zarkawt- a City Bus Stand- ah te, Khatla- a City Bus Stand angah te., etc. Heng hi a tawp a, hmuh a nuam miahlo. Khawlai kawng hrula lehkha kan tar leh tuarh mai thin hi engvang nge ni ang a, engin nge maw ni mawlh hlawm ni? Hawh teh u, i bansan teh ang u.

D. Tuihawk luankawr: Aizawl khawpui kawngpui chhiat hma nachhan pakhat chu Tuihawk luankawr kan neih thatloh vang a ni. Kan Sawrkar hian hei hi tun ai hian ngai pawimawh leh zual se, Kan khawpui chhunga kawngpui dunga tuihawk a luan dul dul lohna turin Side Drain tha tawk hi vengtin, khawtinah siamchhuak vek se a lawmawm ngawt ang.

5:30 Chawhnu 11/09/2009

MIN HMANGAIH TIH CHU KA HRIA ALAWM..MAHSE, MIDANG NEI MAI RAWH


‘Min hmangaih tih chu ka hria alawm’
‘Hmangaihna awmzia chu ka hre ve alawm. Kei pawhin ka hmangaih ka chan tawh asin’
‘Midang nei mai rawh, i hmu tho ang’
Khing thute khi ka hmangaih em em hnen atanga ka dawn a ni.

Khami kumhlui thlahzan- tuk tukleh zan kha ni ta in ka hria! Ka hmangaih- i te Inah chuan keimahin ka leng a. Ka vanneih asiamin amahin a lo awm hlauh mai a. A lo inbual a, a inbual chhung zawng keimahin choka- ah ka lo nghak a. A rawn inbual zova, engthawl takin a insiam pah chuan min be bawrh bawrh a.

A mi hmangaihna chu ka dil leh phut a nih vang chauh chuan thinlung takin ka hlim thei lova! Ka rilru a na vawng vawng mai a ni! Hemi zan hma lawkah hian anmahni Inah tho hian ka leng a. A bialpa leh a thianpa anlo leng ve bawk a. Hlim tak maiin ka awmlai ngei chuan inthlahrung hauhlo chuan an inkuahin leh an inpawm vel a! (Ka rilru awmdan tur chu i hrethiam mai ang chu!) Chuvang chuan zanin hian ka va leng leh ngat a ni!

‘T.., ka rilru a na khawp mai’

‘Engatinge? Keimah vang a mi?
‘Aw, ni e’
‘A engah chuan?’
‘Hmanzan- a in awmdan khan ka thinlung hi a hliam a ni’
‘Nia. A pawikhawp mai’
‘Pawi a? Pawi i ti leh si a maw?’
‘A! A la naupang lutuk a..’

‘T.., ka hmangaih che a sin.. I laka ka rilru putdan pawh i hriat ka ring…’
Chutia kan inbiak lai chuan Inchung lamah inthlak tura a chhoh a ngai a. Kan inzui chho va. Sitting Room- ah ka lo nghak a. Reife hnu chuan a rawn chhukthla a. Inhnuai lamah kan chhuk leh a. Kalkawngah chuan,

‘T.., Ka hmangaih che’ ‘.., min hmangaih tih chu ka hria a lawm.’
‘In inhmangaihlo tih pawh ka hria a. Engvanginnge min hmangaih theih loh?’
‘Nia, ka hmangaih leh hmangaihloh pawh ka hrelo.. Hmangaihna awmzia hi chu ka hre ve alawm. Kei pawhin ka hmangaih ka chantawh a sin’
‘Midang nei mai rawh, duhtu chu i hmu tho ang’

Ka beidawn dan chu Pacific Ocean-a Mariana Trench ai pawhin a thuk zawk a! Ka thinrim dan chu Mt. Everest tlang ai pawhin a sang zawk hial ta ve ang! Chu thu anchhedawng ka han dawn takah chuan ka khawvel hi a pik mup a. Remchang a awm veleh chuan kan Inah ka haw a.

Ka haw kawngah te chuan ka biangah mittui a luang zawih zawih a. Ka insum theilo tep a ni! Inah ka thleng a, ka mu tawp a. Ka muhil hleithei chuang silo! A hreawm khawp mai! Nia, tuna a Bialpa nen hian tisa lamah pawh an inhnai khawp mai! Chuvang chuan va beisei over chi a ni silo!

Tunhmate kha chuan a chhungkhat lainate Inah pawh kan pahnih khan kan kal dun thin a! Tunah chuan thil a lo danglam ta! Dawra thillei dun tur pawhin a nu a sawm ta fo mai!

He thu ka han ziah nachhan hi tun dinhmunah hian ka hriselna a tha lutuk lova. Zamualte ka lo liam mai takin ka rilru natna hi ziak ngeia dah ka duh a, ka ziak a ni. Hmangaih hi pali chu ka nei ve tawh a. Pakhat chuan min duh lova, pasal min neihsan tawh a. Pakhat ve thung chuan min then a, pasal a nei tawh bawk a. Midang leh chu hmeichhe pakhatin a lo tihder a, pasal a nei tawh bawk. Pakhat chuan min iai deuh a ni ang, pasal a nei tawh bawk! Tuna mi hi chuan pasal a la nei ve lova. Ka tan chuan zawn lai a ni a. Zawnhmuh tawh a nithei ngai lovang! A ni tluka hmangaih leh duh hi tunhnu hian ka nei ngai ta lo! Midang nen han inngaizawng thin mah ila, ka thinlungah amah hi a cham reng thin.

Ka ziak ta sa sa, han sawithui ta deuh ila. Tunhma- in amah avang hian khaw pakhat atanga lozin mikhual ve mai khan kan khawchhungah ngei mai Khawtual Tlangval, a khaw neitu ngawih ngawih kha min vau a nih chu!! Hei hi khawvela ka tawnhriat neih tawhah chuan theihnghilh har ka tihber leh ka rilru hliamtu na berte zinga mi a ni!

Urlawk zan a ni a. T..te In atanga ka haw lam chu kawngpui dung thlanglama Lungdawh ah chuan a thianpa pakhat nen minlo chang a!

Min rawn pan a, ka kawrawm- ah chuan a rawn tham a..

‘Lo ding lawk teh. ..i ni em?’
‘Aw, ni e’
‘A nih leh …, kei hi min hria em?’
‘Hria e….f*ck, …khua, …te mikhual i ni’
‘T..te Inah i kal em ni? Engnge i tih? T. hi lo tibuai tawh suh aw?’
‘Aw le’

A thianpa chuan, hmuiphun sup hian, ‘Tihbuai chuan, pawi zawk ang!’ a lo ti bauh a. Tichuan ka haw ta a nih kha. Mahni chauhvin ka ni a, han insual dawn ila a chan chhe zawktur ka ni tih ka hria. Chuvang chuan a tlawmzawkah ka tang ta nih chu!!

Chutia ka beisei loh lutuk mai, Thawnthubu ka chhiar changa a changtupa tawn ngai zen zenloh ka han tawn takah chuan tawnhriat ka neihbelh leh ta!!

A tuk tuk lehah chuan kan In bul lawkah an thianho chaw an eikhawm dawn a. A lokal a, f*ck min tihdan chu ka lo hrilh a. A hnuah a nu hnenah ka sawi leh bawk a. Tichuan, chu f*ck nen chuan an inthen ta a ni! Keimah vanga then a ni bawk a, T.. hi ka hmangaih hliah hliah mai a ni!!

Tin, amah hi ka tana a danglamna bik riau a awm a. Chung zingah chuan khawhar In ka kal hmasak ber zana ka kalpui a ni. A ni pawh hi a vawikhatna a tana kal a ni ve nghe nghe.
Ka sawi hmaih hauhloh tur pakhat chu 2009 kumtir khan ka Passed kan lawm a. Amah chiah Very Special Invitation ka pe a. Mahse, a lokal lo!! Ka thinrimzia leh ka rilru nat danzia chu sawi hian a siak lo a ni!

Amah avang hian hreawm hrang hrang hi a thiannu N… pasal neihhma, Class- IX kan zir vellai daih tawh, V… boral tuk atang khan a hriatloh hian ka tuar hnem ta malh malh hle mai! Chuvang chuan ka thin pawh hi a rim tak meuh a ni! Mahse, chu ka thinrimna chu amahah chuan tharum lama thinrimna ni lovin, rilru- a thinrimna a ni zawk!! f*ck erawh chu ka damchhungin ka ngaidam thei tawh ngai lovang!!

A nu leh pa nen hian inkawmngeih ve tak mai kan niin ka hria. Achang chuan kan titi hova, kan inkawmho bawrh bawrh thin. Anni pawhin an fanu ka beisei a ni tih an hai hauh lovang! A chang phei chuan zahtheihloh chhuah a, anmahni va dil mai te pawh ka chak rum rum thin! Mahse, thil tihchi loh ber a ni si a!

Ka sawifo thin. Mihring chuan chhia leh tha hriatna kan neih hmang hian kan nupui pasal turte kan thlang tur a ni. Hmangaih kan neih chuan anmahni kan va hriattir thei a, kan va ngaizawng thei.

Nula chu pasal a neih hma chuan Sava thlawklai a nih avangin tuman an ta en theilo! Kan hmangaihte chu tharum hmangin min nei turin kan nawr tur a ni lo bawk. Nu leh pa te pawhin ka fanaute an duhloh ang mi neih luihtir kan tum tur a ni lo. Chuvang chuan tuna ka sawitak ka hmangaih- i pawh hian a duh duh a thlang thei a. Mahse, min thlangtur chuan ka nawrlui theilo. Chutih rual erawh chuan amah avang hian ka rilru hi a na a. Zanah ni se, mumang lamah min hnem atum chuang lova, ka ngawi mai mai thei lo a ni…

Ka hmangaih, vul zel ang che..

Thubelh:
Hei hi nikum lama ka ziahtawh a ni a. Ka released lawk lova. Mahse, tunah he nula hian pasal a nei tawh a. ka kutchhuak hi ka tlangzarh ta chauh a ni e. October 27th, 2009 khan man an inhlan fel ta.



TRAFFIC JAM LEH AIZAWL KHAWPUI CHHUNG

Traffic jam chhan kha tlemlai khan Taxi vang niin mipui nawlpui khan kan han ngai deuh ngawt a. Mahse, an han intlanchhawk chiah a, a jam chhanber an ni lo tih chu kan hrechiang ta hle mai. Nakin lawka kan khawpui kawngpui zauh belh hleihtheih tawhloh ah hian Traffic hi tun aia a jam nasat tial tial dawn avangin tun tang hian a invenna kan ngaihtuah a hun ta hle mai.

Nitin chanchinbu tamtakah Traffic Jam chungchang hi mi tamtakin an ngaihdan an ziak tawh a. Chung zinga thenkhat chu tihpuitlin tawh pawh a awm ang. Engpawhnise, kan sawrkar hian heti kawng hian hmala se ti- a kan thlirna kawng hrang hrang mi thahnem ngaiten kan ziah hi lo ngai pawimawh se a tha ngawt ang.

Ka thlir ve dan a Aizawl khawchhunga Traffic jam thinna chhan leh a tihbona tur ni a ka ngaihte ka han ziak ve teh ang:

a. Kawngpui dunga Motor riah/dah:
Hei hi kan Aizawl khawpui chhunga Traffic ti jam thintu pakhat chu a ni. Kan sawrkar hian Motor nei zawng zawngte Garrage nei tura a tihna thu leh kawngpui dunga Motor riah/dah phalloh a tih kha kaltlang pui se chuan hetianga Traffic jam nasa thei lutuk hi tlem chuan a kiam zawk ngei ang. Kawngpui kan neih zau ve deuhah te hian mimal motor a inhung khep khup a, chung chuan kawngpui a tihzim mai bakah, Traffic hi a ti jam nasa zual a ni.

b. Motor inlehpelh that duhloh: Hei hi chu chapona avang chauh a ni. Ka kiang awm lo em mai, tih rilru pu rana Motor khalh thin Driver- te avang hian kan khawpui chhung kawngpuiah hian khawi emaw laiah hian Traffic a jam leh nawlh thin. A remchang zawk kha kiangzawkah tang ngamse, hetianga Traffic Jam hi a tlem viau ang.

c. A hmun lova Motor Park: Traffic Sign leh Rules hrelo Driver an tam ta hle mai! Traffic Sign- a No Parking tih inziahna hmunah Motor a lo ding leh run thin han hmuh hi chuan nuih a za duh khawp mai. A tlangpui thuin Sawrkar Deparement Motor hi a dingduh an ni lehta nghal. Mimal Car/ Motor ding pawh an tam. Chuvang chuan a hmun lova Motor Park hi khauh leh zuala khap a tul a ni.

d. Kawngpui sira Motor silna leh Motor Workshop awm: Hei hi kan khawpui chhung Traffic ti jamtu pakhat a ni. Ramhlun North phei vela Motor silna awm sawn sawnglai velah sawn Traffic a tijam nasa a. Tin, kawngpui dunga Motor siamthatna hmun thahnem tak awmte hian Traffic hi a hun lovah an tijam thin fo. Heng te hi kan sawrkar hian an awmna tur hmun siamsak se, chungah chuan awm se a thain kan khawpui kawngpui hi a thawl zual zawk ngei ang.

e. Travelling Agency Counter- te hian kan khawpui kawngpui hi an titawt a. An Counter- ah Passenger- te an Pickup a, chungah chuan nasa takin Traffic an ti jam thin. Chuvang chuan kan Sawrkar hian Travelling Agency – te an awmna tur hmun bik ruat se, chungah chuan Ticket vel pechhuak se tunai hian Traffic Jam hi kan tawng khat zawk ngei ang.

Kan sawrkar hian Zemabawk atanga City Bus- in a zawh kawngpui dunhah hian Motor Park leh dah/riah phallo bur ta se kan khawpui kawngpui dung; Saikhamakawn thleng hian Traffic a Jam fo tawh lovang.

Khing khi duhthawh takin mamawh ve tho dangte tana awlsam leh zangkhai zawka vahvel a remchan zawk beiseina nen ka han ziak a ni e. Kan sawrkar hian hetia Traffic Jam reng thin hi a ngai pawimawh tak tak a nih chuan a engemawber khi chu min tihhlawhtlinsak ngei ka beisei.